Księżyc ma pewien wpływ na wegetację roślin, chociaż nie jest on aż tak wyraźny jak warunki klimatyczne i pogodowe. Przy pracy w ogrodzie trzeba kierować się nim w drugiej kolejności, po sprawdzeniu prognozy pogody. Dlaczego warto korzystać z kalendarza księżycowego? Jak robić to właściwie?
Uzależnianie prac pielęgnacyjnych w ogrodzie od faz księżyca wciąż uchodzi za pewnego rodzaju ekstrawagancję. Nie należy to do działań powszechnych, gdyż wymaga większej systematyczności w porównaniu z tradycyjną uprawą, a w dodatku wyniki nie są udokumentowane naukowo. Na pewno jednak nie zaszkodzi zieleni, a może pomóc. Poszczególne rodzaje zabiegów trzeba dostosowywać do określonych faz księżyca. Pomaga w tym kalendarz księżycowy (biodynamiczny).
Jakie fazy księżyca wyróżniamy?
Nów – księżyc w tej fazie ustawia się pomiędzy Słońcem a Ziemią. Cała strona ziemi zwrócona ku nam znajduje się w cieniu, jest więc niewidoczny. Faza trwa przez trzy dni. To chwila wytchnienia dla ogrodu – nic nie kiełkuje z wigorem, za to można nareszcie spokojnie zabrać się za porządki.
I kwadra (pierwsza kwadra) – to okres liczony od nowiu aż do oświetlenia połowy księżyca. Księżyc rośnie w siłę, a soki roślinne wyraźnie podążają ku górze – ku liściom i pędom. Doskonały moment, żeby wziąć się za siew.
II kwadra – jest liczona od oświetlenia połowy księżyca aż do pełni. Energia jest na maksa, rośliny chłoną wodę i substancje odżywcze wyjątkowo chętnie. Sadzenie w tym czasie to jak inwestowanie przy wiatrze w plecy.
Pełnia – trwa trzy dni. Księżyc znajduje się w opozycji do Słońca i tym samym jest w całości widoczny. Sok krąży intensywnie po całej roślinie, co czyni ją jednocześnie silną i... wrażliwą na wszelkie cięcia.
III kwadra (ostatnia kwadra) – to okres od pełni do oświetlenia połowy jego powierzchni. Księżyca ubywa, soki opadają w dół, ku korzeniom. Czas na przesadzanie i prace przy systemie korzeniowym.
IV kwadra – początkowo widoczna jest połowa księżyca, pod koniec fazy księżyc staje się niewidoczny. To przejście od pełni do nowiu, czas spokoju i regeneracji. Idealne okno na odchwaszczanie i porządki w ogrodzie.
Jak księżyc wpływa na wzrost roślin? Mechanizm działania
Zanim sięgniesz po kalendarz księżycowy i zaczniesz planować, kiedy siać i sadzić, warto zrozumieć, co tak naprawdę stoi za tym całym zamieszaniem. Wpływ księżyca na rośliny działa podobnie jak wpływ księżyca na morskie pływy – ten sam mechanizm grawitacyjny, tyle że w znacznie mniejszej skali. Księżyc wpływa na ruch wody w glebie i w tkankach roślinnych. Kiedy księżyc rośnie (od nowiu do pełni), woda jest niejako „wciągana" ku górze – ku łodygom, liściom i owocom. Kiedy natomiast księżyca ubywa (od pełni do nowiu), płyny opadają w kierunku korzeni i gleby. To właśnie dlatego wpływ faz księżyca na rośliny ma praktyczne znaczenie przy planowaniu prac ogrodniczych: siew i sadzenie naziemnych części roślin lepiej wychodzą przy rosnącym księżycu, a praca przy korzeniach – przy malejącym.
Księżyc wpływa na wzrost roślin w sposób, który pasjonaci biodynamiki obserwują od pokoleń. Sok roślinny – ten naturalny „napój energetyczny" krążący w roślinie – wędruje intensywniej w czasie pełni i w fazie rosnącej. Stąd prosty wniosek: zioła zbierane w czasie pełni będą bardziej aromatyczne, a owoce soczystsze. Wpływ na rośliny ma też to, w jakim znaku zodiaku aktualnie znajduje się księżyc – ale o tym więcej za chwilę. Kluczowe jest to, że księżyc wpływa na wzrost roślin w rytm cyklu trwającego około 29 dni, który wyznacza naturalny takt ogrodu.
Jak stosować kalendarz biodynamiczny w praktyce?
Kalendarz księżycowy jest stosowany od czasów starożytnych. Dawniej służył głównie jako najprostszy sposób określania czasu – i to przez wszystkich, od egipskich rolników po średniowiecznych mnichów. Obecnie dotyczy różnych aspektów życia, także ogrodnictwa. Na potrzeby ogrodu warto corocznie kupować nowy kalendarz i dostosowywać do niego prace pielęgnacyjne, oczywiście w granicach rozsądku. Planowanie prac z wyprzedzeniem sprawia, że ogrodnictwo staje się bardziej świadome i – co tu ukrywać – daje więcej satysfakcji. Wiele rodzajów zabiegów jest najskuteczniejsza w konkretnych fazach.
Nów – jest to najlepszy okres do ochrony roślin przed szkodnikami, np. mszycami i przędziorkami. Jednocześnie w dniach, w których księżyc znajduje się w tej fazie, warto wyrywać chwasty, a także usuwać porażone pędy roślin. Prace najlepiej wykonywać pierwszego lub trzeciego dnia. Natomiast odradza się wysiewy. Zgodnie z kalendarzem zdolność kiełkowania nasion jest wtedy niższa.
I i II kwadra – wykonuje się wtedy siew i sadzenie warzyw oraz drzew i krzewów owocowych. Ponadto jest to dobra pora na wszelkie czynności związane z podłożem – pielenie, przekopywanie, nawożenie i podlewanie. Korzenie są najmniej wrażliwe na uszkodzenia. W czasie od nowiu do pełni sadzenie roślin jednorocznych i warzyw daje szczególnie dobre rezultaty – rośliny lepiej się przyjmują i szybciej ruszają do wzrostu.
III i IV kwadra (ostatnia kwadra) – to optymalny termin na sadzenie, przesadzanie i cięcie drzew. Zdolności regeneracyjne są nieco większe niż zazwyczaj. Zasada dotyczy także wielu innych grup zieleni, np. roślin cebulowych. To też dobry czas na szczepienia drzew i krzewów – rośliny goją się sprawniej, gdy soki skupiają się przy systemie korzeniowym.
Pełnia – nie należy przeprowadzać cięcia, uszczykiwania i wszelkich innych działań, które prowadzą do uszkodzenia uprawianych roślin. Warto wtedy sadzić rośliny psiankowate – pomidory i ziemniaki. W czasie pełni rośliny są wyjątkowo chłonne, więc nawóz zastosowany w tym momencie działa jak turbo – wchłaniają go błyskawicznie.
Bardziej precyzyjne wykonywanie prac jest możliwe przy użyciu kalendarza księżycowego uwzględniającego konkretny rok i miesiące.
Kalendarz biodynamiczny a znaki zodiaku – czy to ma sens?
Kalendarz księżycowy w wersji biodynamicznej idzie o krok dalej niż zwykłe śledzenie faz. W kalendarzu biodynamicznym uwzględnia się bowiem to, przez jakie znaki zodiaku przechodzi księżyc – a cykl księżycowy trwa 29 dni, w ciągu których księżyc przechodzi przez wszystkie 12 znaków. To właśnie na tym opiera się biodynamika w wydaniu ogrodniczym. Każdy znak przypisany jest do jednego z żywiołów: ziemi, wody, powietrza lub ognia – i do konkretnych części roślin. Znaki ognia (jak lew, strzelec czy baran) sprzyjają owocom i nasionom, więc to dobry czas na zbiory i siew roślin, które mają owocować. Znaki ziemi (jak byk, koziorożec czy panna) faworyzują podziemne części roślin – idealny moment na marchew, ziemniaki i wszelkie warzywa korzeniowe. Znak byka i koziorożec to wyjątkowo dobry czas na sadzenie i pielęgnację roślin, którym zależy na mocnym ukorzenieiu.
W kalendarzu biodynamicznym znajdziesz też tak zwane znaków niepłodnych – okresy, w których wszelkich prac siewnych i sadzeniowych lepiej unikać jak ognia. Biodynamika nie twierdzi, że roślin nie posadzonych w „odpowiednim" znaku nie da rady wyhodować – chodzi raczej o to, by grać z naturą do jednej bramki, a nie pod prąd. Ogród biodynamiczny to ogród, który żyje rytmem natury: rytm księżyca, słońca i księżyca, pór roku i znaków zodiaku splata się w jeden wielki plan uprawowy. Brzmi skomplikowanie? W praktyce wystarczy zawiesić kalendarz biodynamiczny w szopie i zaglądać do niego przy porannej kawie.
Wpływ księżyca na rośliny – co z nawozem, chwastami i przesadzaniem?
Skoro już wiesz, w jakiej fazie i znaku zodiaku należy siać i sadzić, pora porozmawiać o detalach, które robią różnicę. Wpływ faz księżyca na rośliny widać wyraźnie nie tylko przy siewie, ale też przy nawożeniu, odchwaszczaniu i przesadzaniu. Nawóz – organiczny, ekologiczny, czy mineralny – najlepiej aplikować w czasie rosnącego księżyca, gdy rośliny są w trybie „chłonięcia". Pierwsza kwadra to szczególnie dobry czas na dokarmianie roślin zielnych i warzyw liściowych, bo soki krążą aktywnie przy naziemnych częściach roślin. Ekologiczne środki ochrony roślin – np. wyciąg z pokrzywy czy opryski siarkowe – działają najskuteczniej w nowiu, gdy szkodniki są aktywniejsze, a rośliny mniej wrażliwe.
Chwasty to temat, który każdy ogrodnik zna zbyt dobrze. Odchwaszczać najlepiej w ostatniej kwadrze i w nowiu – chwasty wyrwane w tym czasie słabiej odrastają, bo ich system korzeniowy nie jest w trybie intensywnego wzrostu. Przesadzać rośliny – zarówno delikatne sadzonki, jak i dorodny krzew z doniczki do gruntu – najlepiej w III i IV kwadrze. Wtedy uszkodzony system korzeniowy szybciej się regeneruje, a roślina nie traci energii na walkę o przetrwanie. Marchew i inne warzywa korzeniowe najlepiej sadzić i przesadzać w znakach ziemi, przy malejącym księżycu. Sadzenie i siew kukurydzy, pomidorów czy fasoli – czyli gatunków roślin, u których liczymy na obfite plony – planuj na czas rosnącego księżyca w znakach ognia lub wody. Prace w ogrodzie zaplanowane zgodnie z kalendarzem księżycowym wymagają chwili refleksji, ale z czasem stają się drugą naturą każdego ogrodnika.
Warto też pamiętać o kompostowaniu i ściółkowaniu – kompost najlepiej przekładać i napowietrzać w nowiu lub ostatniej kwadrze, gdy aktywność mikroorganizmów w glebie jest na właściwym poziomie. Ściółkowanie natomiast sprawdza się przez cały cykl, choć wielu zwolenników ogrodu biodynamicznego preferuje robić to przy malejącym księżycu, gdy gleby pracują spokojniej. Szczepienia drzewek owocowych – ta nieco zapomniana sztuka ogrodnicza – najlepiej planować w III kwadrze, gdy soki są przy korzeniach i rana po szczepieniu goi się szybciej. W takim ogrodzie, prowadzonym zgodnie z kalendarzem księżycowym i zasadami biodynamiki, rośliny wydają się po prostu szczęśliwsze – a przynajmniej wzrost i plony mówią same za siebie. Czy to magia? Nie – to po prostu ogrodnictwo z głową i z szacunkiem do naturalnych cykli, które rządziły uprawą długo przed wynalezieniem nawozów sztucznych.
Planowanie prac ogrodniczych z pomocą kalendarza księżycowego to nie fanaberia, lecz świadome podejście do uprawy, które łączy wiedzę o rytmie natury z codzienną praktyką. Wpływ księżyca na rośliny nie zastąpi dobrej gleby, regularnego podlewania ani rozsądnego nawożenia – ale może być tym ostatnim procentem, który sprawia, że obfite plony przestają być dziełem przypadku. Siew, sadzenie, przesadzanie, nawożenie, szczepienia, odchwaszczanie – każda z tych czynności ma swój optymalny moment w cyklu księżycowym. Wystarczy tylko wiedzieć, kiedy księżyc sprzyja, a kiedy lepiej odłożyć grabki na jutro.
