Zniewalające chryzantemy jesienne – królowe ogrodów
Chryzantemy to rośliny, które są nie tylko silne i wytrzymałe, ale również niezwykle piękne. Zazwyczaj kojarzymy je z listopadowymi obchodami, co niestety ustawia je w szeregu kwiatów smutku. Bez przesady! Chryzantemy to kwiaty, które potrafią rozświetlić ogród, balkon i taras w czasie, gdy większość innych roślin już dawno powiedziała „do widzenia" i poszła spać. Żadne inne kwiaty nie ozdobią tak wdzięcznie jesiennych zakątków bez ryzyka, że będą przygnębiające jak zbyt długi serial dramatyczny. Prawdziwe królowe jesieni zasługują na znacznie więcej niż tylko jeden dzień w roku!
Jak chryzantemy przywędrowały do Polski?
Chryzantemy pochodzą z Azji – ich ojczyzną są Chiny i Japonia, gdzie w Japonii są symbolem cesarskiej rodziny i narodowej dumy. Chrysanthemum, bo tak brzmi ich łacińska nazwa, znane też pod bardziej swojskim szyldem złocieni, zawitały do Europy w końcu XVII wieku, chociaż na początku nikogo zbytnio nie interesowały. Modę na te rośliny zapoczątkowała secesja – dzięki czemu chryzantemy stały się jednym z ulubionych ozdobnych kwiatów różnych państw, tak jak koralikowe naszyjniki wśród nastolatek. W Polsce chryzantemy niestety dziś są głównie kojarzone z dniem Wszystkich Świętych i cmentarzami, co znacznie ogranicza ich ogromny potencjał dekoracyjny w naszych ogrodach. Pora rozprawić się z tym mitem – bo te piękne rośliny zasługują na znacznie więcej niż jedno smutne święto!
Rodzaje chryzantem – co wybrać do ogrodu?
Zanim w ogóle weźmiemy łopatę do ręki, warto wiedzieć, z czym mamy do czynienia. Rodzaje chryzantem, które znajdziemy w polskich ogrodach, to prawdziwe królestwo barw i kształtów. Mamy chryzantemy wielkokwiatowe – efektowne damy w balowych sukniach, które jednak bywają nieco wrażliwe na mróz. Są chryzantemy drobnokwiatowe, zwane też gałązkowymi – bardziej casual, ale za to niezwykle hojne w kwitnieniu, bo obsypują się dosłownie setkami małych kwiatostanów. I są wreszcie odmiany pośrednie, w tym urocze chryzantemy pomponowe, których kuliste kwiatostany wyglądają jak pompony kibica na meczu. Wśród popularnych odmian znajdziemy też kwiaty o kształtach igiełkowych, anemonowych czy pająkowych. To rośliny z rodziny astrowatych, a konkretniej z rodziny astrowatych wywodzi się ponad 40 gatunków chryzantem – więc nudy tu na pewno nie będzie!
Pomysły na wykorzystanie chryzantem
Możliwości zastosowania chryzantem jest mnóstwo, ponieważ te rośliny doskonale czują się w towarzystwie zarówno jednorodnych grup, jak i kolorowych mieszanek. Dzięki niskim odmianom można z nich tworzyć efektowne obwódki rabat. Idealnie nadają się również do uprawy w donicach i pojemnikach, co czyni je idealnymi kandydatkami do dekoracji balkonów, tarasów i głównych wejść. Donica z chryzantemą na wejściu to jak czerwony dywan – każdy gość od razu wie, że tutaj mieszka ktoś z klasą. Chryzantemy to kwiaty, które długo kwitną – od późnego lata do późnej jesieni, niestrudzenie, jakby chciały udowodnić, że jesień to nie czas smutku, lecz spektaklu kolorów i form!
Chryzantemy idealne do wazonów
Chryzantemy mają wyjątkową zdolność do utrzymywania się w wazonie nawet przez 4 tygodnie! Kto by pomyślał, że kwiaty mogą być tak trwałe, podczas gdy niektórzy z nas ledwo przetrzymują świeżość kanapek z lodówki przez dwa dni? Do cięcia idealne są chryzantemy ogrodowe, chociaż popularniejsze są odmiany szklarniowe, zwłaszcza drobnokwiatowe chryzantemy gałązkowe. Należą do nich m.in.: biała igiełkowa 'Anastasia', różowa igiełkowa 'Annecy' oraz czerwona półpełna 'Managua' – równocześnie jakby chciały przesłać nam wiadomość, że wszystko jest możliwe, jeżeli nie masz alergii na kwiaty!
Chryzantema ogrodowa – jakie odmiany są najpopularniejsze?
Chryzantemy ogrodowe dzielą się na trzy bylinowe gatunki: chryzantemę czerwoną, arktyczną Dendranthema arcticum oraz wielkokwiatową Dendranthema grandiflora. Dwóch pierwszych nie musimy obawiać się zimy, ponieważ są tak zimotrwałe, że mogą spokojnie spędzać noc na świeżym powietrzu, niczym chillujący surferzy na plaży. Choć chryzantemy wielkokwiatowe zachwycają rozmiarami swoich kwiatostanów, to właśnie te skromniejsze odmiany pokażą nam, co znaczy prawdziwa odporność. W ogrodach kwitną od sierpnia, osiągając wysokość od 1 m do nieco więcej. Wśród odmian chryzantemy czerwonej największą popularnością cieszy się 'Clara Curtis' o dużych różowych koszyczkach – kwitnie jak szalona, co można porównać do najpopularniejszego influencera wśród kwiatów! Popularne odmiany chryzantem znajdziemy też wśród niskich, zwartych typów, które świetnie sprawdzają się jako dekoracja rabat i ogrodowych obwódek.
Uprawa chryzantem – gdzie sadzić chryzantemy i jak o nie dbać?
Uprawa chryzantem wcale nie jest skomplikowana, ale kilka zasad warto znać, żeby nie skończyć z pękiem smutnych badyli zamiast kolorowego ogrodu. Przede wszystkim: chryzantemy preferują stanowiska słoneczne – minimum 6 godzin słońca dziennie to dla nich absolutne minimum, bez negocjacji. Gleba powinna być żyzna, przepuszczalna i zasobna w próchnicę – wyobraź sobie, że Twoja chryzantema to wymagający szef kuchni, który nie zaakceptuje byle czego. Dobra, przepuszczalna gleba to podstawa, bo zastój wody może prowadzić do gnicia korzeni. Warto wzbogacić podłoże kompostem, który dla chryzantemy jest jak szwedzki stół – dostaje wszystkiego po trochu. Chryzantemy najlepiej sadzić wiosną, gdy minie ryzyko przymrozków, lub wczesną jesienią, dając roślinom czas na ukorzenienie przed zimą. Sadzenie wiosną daje im większe szanse na przetrwanie zimy i bujne kwitnienie w kolejnym sezonie. Pamiętaj: w pierwszym roku po posadzeniu chryzantema skupia energię na budowaniu korzeni, więc nie zrażaj się, jeśli kwitnienie będzie skromniejsze.
Uprawa chryzantem w doniczce – balkon i taras w jesiennej szacie
Uprawa chryzantem w doniczce to doskonały sposób na ozdobienie balkonu, tarasu czy schodów wejściowych. Chryzantema uprawiana w pojemniku potrzebuje donic o odpowiedniej wielkości – zawsze wybieraj donicę większy i szerszy, niż Ci się wydaje konieczne. Dlaczego? Bo korzenie chryzantemy lubią przestrzeń, a ciasna donica to dla niej jak za mały but – niby chodzi, ale nie jest zadowolona. Pamiętaj, żeby donica miała otwory odpływowe, bo przepuszczalny substrat to podstawa – zastój wody jest wrogiem chryzantemy numer jeden. Do pojemnika wybieraj odmiany kompaktowe i mrozoodporne, które zniosą jesienne chłody bez dramatów. Uprawiać chryzantemy w doniczkach można nawet na małym balkonie – wystarczy kilka pojemników ustawionych na różnych poziomach, by stworzyć prawdziwą jesienną galerię sztuki. Podlewać chryzantemy w donicach należy regularnie, ale z umiarem – sprawdzaj wilgotność podłoża palcem, żeby nie przesadzić ani w jedną, ani w drugą stronę.
Jak podlewać chryzantemy i nawożenie – sekrety pielęgnacji
Pielęgnować chryzantemy to przyjemność, o ile zna się kilka podstawowych trików. Zacznijmy od podlewania – chryzantemy lubią regularną wilgoć, ale nie tolerują mokrych nóg. Podlewać należy u podstawy rośliny, unikając zraszania kwiatostanów i liści, bo mokre kwiaty to zaproszenie dla chorób grzybowych. W upalne dni latem może być konieczne codzienne podlewanie, jesienią natomiast wystarczy co kilka dni – chłodny, wilgotny wrzesień potrafi sam zadbać o nawilżenie gleby. Nawożenie chryzantem najlepiej prowadzić od wiosny do połowy lata – wtedy stosujemy nawóz bogaty w azot, który działa na rośliny jak Red Bull i nakręca je do intensywnego wzrostu i budowania pędów. Od sierpnia przestawiamy się na nawozy z przewagą potasu i fosforu, które wzmacniają korzenie i przygotowują roślinę do zimy. Nadmierne nawożenie azotem jesienią sprawi, że chryzantema będzie produkować liście zamiast kwiatów – a to nie o to nam chodziło! Warto też regularnie przycinać przekwitnięte kwiatostany, żeby zachęcić roślinę do dalszego kwitnienia – przyciąć stare pędy to jak dać chryzantemie nowe życie. Przycinać można też wierzchołki pędów wczesnym latem, by roślina się krzewił i tworzyła więcej pąków.
Chryzantemy zimujące w gruncie – jak przygotować je do zimy?
Nie wszystkie chryzantemy nadają się do uprawy przez cały rok w gruncie, ale odmiany zimujące w gruncie to prawdziwy skarb dla ogrodnika, który nie chce co roku biegać po szkółkach. Chryzantemy zimujące w gruncie to przede wszystkim odmiany wywodzące się od gatunków naturalnie mrozoodpornych. Odmiany zimujące w gruncie wybierają ci, którzy chcą mieć na rabatach bylinowy gwóźdź programu przez wiele lat. Jak przygotować chryzantemy do zimy? Po pierwsze – nie spiesz się z przycinaniem! Zostaw nadziemne części rośliny na jesień, bo działają jak naturalna izolacja dla korzeni. Dopiero wiosną, gdy pojawią się nowe pędy, usuń suche resztki. Po drugie – okrycia ze słomy, agrowłókniny lub gałązek iglastych to świetne zabezpieczenie, szczególnie dla odmian mniej sprawdzonych w naszym klimacie. Grubość okrycia dostosuj do strefy klimatycznej i zależności od odmiany, bo niektóre chryzantemy są twardsze niż inne. Sadzonkę z pojemnika kupioną jesienią posadź jak najwcześniej, by bryła korzeniowa zdążyła się utrwalić w ziemi przed mrozami. Chryzantemy zimujące w gruncie, które przeżyją pierwszą zimę, zwykle z roku na rok stają się silniejsze i bardziej mrozoodporne – jak weterani, którzy już wiedzą, z czym mają do czynienia.
Chryzantemy wielkokwiatowe – uprawa dla ambitnych
Chryzantemy wielkokwiatowe to osobna liga – efektowna, wymagająca i absolutnie zachwycająca. Te okazałe rośliny, z kwiatostanami wielkości małego talerza, to marzenie każdego, kto lubi, gdy ogród robi wrażenie. Uprawa chryzantem wielkokwiatowych wymaga jednak nieco więcej zaangażowania niż w przypadku ich skromniejszych kuzynów. Są to bowiem rośliny krótkiego dnia, co oznacza, że kwiaty krótkiego dnia potrzebują do kwitnienia długich nocy – natura ma swoje algorytmy. Kwitnienie w okresie jesieni to dla nich naturalne środowisko, dlatego wczesną jesienią możemy cieszyć się ich pełną glorią. Niestety, chryzantemy wielkokwiatowe są z reguły mniej mrozoodporne niż odmiany ogrodowe, więc w Polsce wymagają zimowania w chłodnym, jasnym miejscu lub solidnych okryć. Sadzić chryzantemy tego typu najlepiej po mrozach, wiosną, gdy temperatura stabilnie utrzymuje się powyżej zera. Do uprawy w donicach na tarasie sprawdzają się znakomicie – posadzić je w dużej donicy, zadbać o przepuszczalny substrat i regularnie podlewać, a odwdzięczą się spektakularnym show przez całą jesień. To prawdziwe królowe ogrodu, które może i są wymagające, ale warto dla nich się postarać!
Jak rozmnażać chryzantemy?
Chryzantemy ogrodowe rozmnaża się przez podział karp wiosną lub na początku lata oraz przez sadzonki pędowe, które przygotowuje się wiosną. Te byliny uwielbiają umiarkowanie wilgotną, żyzną glebę gliniasto-próchniczną o pH 6-7. Jeśli umieścisz je w miejscach osłoniętych od wiatru i dobrze nasłonecznionych, obdarzą cię pięknymi kwiatami i zdrowymi liśćmi – prawdziwy układ win-win, tak jak pizza z ananasem dla jednych i bez ananasa dla innych! Pamiętaj też o podstawowej ochrony roślin przed szkodnikami – mszyce i przędziorki to główni wrogowie chryzantemy, ale przy zdrowej, zasobnej glebie rośliny są na tyle silne, że same sobie z większością problemów radzą. Chryzantema ogrodowa to nie tylko symbolem jesieni w naszych ogrodach – to roślina, która zasługuje na stałe miejsce w każdym ogrodzie, na balkonie i tarasie, i która udowadnia, że ogrodowy sezon nie musi kończyć się wraz z latem.
