Pigwa i pigwowiec – czym są i dlaczego tak łatwo je mylić?
Pigwa i pigwowiec brzmią niemal identycznie i obie rośliny mają podobne, aromatyczne owoce – nic dziwnego, że wiele osób je myli. A jednak to zupełnie odmienne gatunki, różniące się pokrojem, wielkością, barwą kwiatów, a nawet tym, czy mamy do czynienia z drzewem, czy krzewem. Które z nich są bardziej ozdobne? Którego owoce lepiej trafiają do przetworów? I które posadzić w ogrodzie, jeśli masz ograniczone miejsce? Zaraz wszystko stanie się jasne.
Pigwa pospolita – czym jest i jak wygląda?
Pigwa pospolita (Cydonia oblonga) to roślina, która pochodzi z Azji, ale od wieków świetnie czuje się w europejskich ogrodach. Co ciekawe – pigwa to drzewo (lub duży krzew), które w sprzyjających warunkach potrafi osiągnąć nawet 8 metrów, choć w naszym klimacie zazwyczaj zatrzymuje się na skromniejszych 2-3 metrach wysokości. Jej liście są szerokoeliptyczne – ciemnozielone od wierzchu, szarawo omszone od spodu, jakby ktoś posypał je delikatnym puchem.
Według niektórych legend to właśnie owoc pigwy skusił Ewę w raju. Starożytni Grecy i Rzymianie poświęcili go Afrodycie i Wenus – i coś w tym jest, bo dojrzałe owoce pigwy mają intensywny, zmysłowy aromat, który trudno z czymkolwiek pomylić. Pigwa kwitnie późną wiosną, w końcu maja lub na początku czerwca – jej kwiaty są bladoróżowe bądź białe, delikatne i subtelne. Większość odmian nie zapyla się własnym pyłkiem, więc żeby cieszyć się owocami, warto posadzić dwie różne odmiany kwitnące jednocześnie.
Dojrzałe owoce pigwy mają kształt jabłka lub gruszki, początkowo są omszone, potem pokryte woskowym nalotem. Dojrzewają w październiku i po zerwaniu potrzebują jeszcze kilku dni (a nawet tygodni) leżakowania w cieple – wtedy zmieniają barwę z zielonej na piękną, intensywnie żółtą i zaczynają cudownie pachnieć. Zarówno pigwa, jak i pigwowiec wymagają przetworzenia, bo na surowo są twarde i cierpkie. Pigwa ze względu na płytki system korzeniowy potrzebuje gleby żyznej, próchnicznej i zasobnej w wodę. Lubi światło i jest wrażliwa na działanie skrajnych temperatur – wrażliwa na działanie skrajnych temperatur, więc najlepiej rośnie w osłoniętym, ciepłym kącie ogrodu.
Czym jest pigwowiec? Poznaj ten krzew bliżej
Pigwowiec to krzew ozdobny i użytkowy z rodziny różowatych, który potrafi wprawić ogrodnika w zachwyt już wczesną wiosną – zanim jeszcze drzewa zdążą się zazielenić. Czym jest pigwowiec tak naprawdę? To kompaktowy, często kolczasty krzew z rodziny różowatych, który dorasta zazwyczaj do 2-3 metrów wysokości (choć zależnie od gatunku bywa niższy lub wyższy). Kwiaty pigwowca pojawiają się na przełomie marca i kwietnia – w barwach od ognistej czerwieni, przez odcienie pomarańczowym i różowym, aż po biel. To prawdziwy show na początku sezonu.
Pigwowiec to roślina o małych wymaganiach – dobrze rośnie w przeciętnej glebie, w miejscach słonecznych lub półcienistych, jest odporny na suszę i mróz. Jedynym koniecznym zabiegiem pielęgnacyjnym jest przycinanie – najlepiej po kwitnieniu, usuwając pędy z zagęszczonych miejsc oraz najstarsze, rozrośnięte gałęzie. Można go rozmnażać z nasion lub przez odkłady. Słowem: sadzisz, trochę przycinasz i cieszysz się efektem przez lata.
Uprawiane są trzy gatunki pigwowca:
- pigwowiec japoński (Chaenomeles japonica) – niski krzew, pochodzi z Japonii, osiąga wysokość do 1 metra i rozrasta się szeroko, kwitnie w barwach czerwieni i pomarańczu,
- pigwowiec wspaniały, inaczej pigwowiec okazały (Chaenomeles speciosa), zwany też inaczej pigwowiec wspaniały – wyższy, może osiągnąć nawet 3 do 5 metrów wysokości, bardzo dekoracyjny,
- pigwowiec pośredni (Chaenomeles x superba) – mieszaniec powyższych, popularny w ogrodach ze względu na duże walory ozdobne i odporność.
Jak odróżnić pigwę od pigwowca? Najważniejsze różnice
Skoro już wiemy, czym jest każda z tych roślin, czas porozmawiać o tym, jak w praktyce odróżnić pigwę od pigwowca. Pigwa a pigwowiec – podstawowa różnica jest prosta: pigwa to drzewo, a pigwowiec to krzew. Ale diabeł tkwi w szczegółach, szczególnie gdy stoisz przed skrzynką owoców na targu.
1️⃣ Wyglądem. Owoce pigwy są duże – mają kształt gruszki lub jabłka i ważą nawet kilkaset gramów. Owoce pigwowca są znacznie mniejsze, często zaledwie 4 cm średnicy, okrągłe i twarde jak kamień. Skórka pigwy jest lekko woskowata i lepiąca, skórka pigwowca – wyjątkowo gładka i błyszcząca. Żółte owoce pigwy intensywnie pachną już z daleka. Kolei owoce pigwowca bywają żółtozielone lub z różowawym rumieńcem.
2️⃣ Smakiem. Dojrzałe owoce pigwy są dość neutralne w smaku, za to mocno aromatyczne. Pigwowiec również ładnie pachnie, ale jest zdecydowanie bardziej kwaśny i cierpki – owoce pigwowca potrafią ściągnąć usta w supeł.
3️⃣ Zachowaniem w gotowaniu. Tu pigwowiec bierze odwet za swoją kwaskowatość – ma wyższą zawartość pektyn, więc galaretki i dżemy wychodzą z niego perfekcyjne, bez żadnych żelujących sztuczek. Pigwa też zawiera pektyny, ale mniej. Ma za to swój magiczny trik: pod wpływem długiego gotowania z cukrem zmienia kolor na głęboki, rubinowy czerwień – zupełnie jak alchemiczna przemiana.
4️⃣ Dostępnością. W handlu zazwyczaj spotykamy pigwy polskie, tureckie lub greckie. Pigwowce to typowo przydomowy krzew – jeśli ktoś ci przynosi owoce z własnego ogrodu, z dużym prawdopodobieństwem to właśnie pigwowiec.
5️⃣ Uwaga na pigwowca chińskiego. Najtrudniej jest odróżnić pigwę od pigwowca chińskiego. Ten gatunek wygląda nieco inaczej niż pozostałe pigwowce. Jego owoce są podłużne i twarde, kształtem bardzo zbliżone do owoców pigwy, choć zazwyczaj mniejsze. Nie ma też cierni na pędach – co dodatkowo myli. Jednak w odróżnieniu od pigwy ma wyraźnie piłkowane liście. Warto też pamiętać, że owoców pigwowca japońskiego nie należy mylić z pigwowca chińskiego i japońskiego – różnią się zarówno pokrojem rośliny, jak i kształtem owoców.
Owoce pigwy i pigwowca – bogactwo, które czeka w słoiku
Owoce pigwy i pigwowca różnią się wyglądem, ale łączy je jedno: nie nadają się do jedzenia prosto z krzewu lub drzewa. Są zbyt twarde i cierpkie. Dopiero w słoiku, garnku albo butelce zaczynają pokazywać pełnię charakteru. Zarówno pigwa, jak i pigwowiec świetnie nadają się do przetworów – konfitur, dżemów, galaretek, kompotów i oczywiście nalewki. Owoce pigwowca dojrzewają nieco wcześniej niż owoce pigwy – można je zbierać już na przełomie września i października, a dojrzewają i trwają do końca października. Owoce pigwy zazwyczaj zbieramy późną jesienią, bo ich sezon kończy się dopiero w październiku lub na początku listopada, w zależności od odmiany.
Pod względem wartości odżywczych owoce pigwy i pigwowca to prawdziwe bomby zdrowotne. Mają wielokrotnie więcej witaminy C niż cytryna – zaledwie 100 g owoców pokrywa sporą część dziennego zapotrzebowania na tę witaminę. Zawierają też polifenole (naturalne antyoksydanty, które chronią komórki przed starzeniem), potas, fosfor i żelazo – cały pakiet tego, co dobre. Pektyny obecne w owocach obu roślin działają jak błonnik – wspierają trawienie i pomagają regulować poziom cukru we krwi.
W kuchni owoce pigwy i owoce pigwowca można stosować wymiennie, choć warto pamiętać o różnicach smakowych. Oba świetnie pasują do mięs, kiszonej kapusty, ciast i deserów. Mają też długą tradycję w lecznictwie ludowym – działają kojąco na stany zapalne gardła, jamy ustnej i żołądka. Zewnętrznie pomagają przy odmrożeniach, zajadach i podrażnieniach skóry. Nasiona pigwy łagodzą dolegliwości żołądkowe – wystarczy zalać je wrzątkiem i odczekać, aż powstanie naturalny, śląski żel.
Uprawa pigwowca i pigwy – co warto wiedzieć przed posadzeniem?
Jeśli zastanawiasz się, czy warto uprawiać którąś z tych roślin w swoim ogrodzie, krótka odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak. Dłuższa odpowiedź zależy od tego, czego szukasz. Uprawa pigwowca jest łatwiejsza i mniej wymagająca – to krzew, który radzi sobie nawet w przeciętnej glebie, nie narzeka na mróz i suszę, a przy okazji co roku funduje ci spektakl kwitnienia już wczesną wiosną, na przełomie marca i kwietnia. Jeśli masz mały ogród i chcesz rośliny, które dają efekt przy minimalnym nakładzie pracy, pigwowiec jest dla ciebie.
Pigwa to roślina wymagająca nieco więcej uwagi – potrzebuje żyznej, próchnicznej gleby, ciepłego i osłoniętego miejsca oraz regularnego podlewania, bo jej korzenie nie sięgają głęboko. W zamian daje ci duże owoce o niezrównanym aromacie i dekoracyjny wygląd przez cały sezon. Warto też pamiętać, że większość odmian pigwy nie zapyla się samodzielnie – do owocowania potrzebuje partnera. Pigwowiec japoński z kolei jest bardziej samodzielny i nie ma takich wymagań względem zapylania.
Ciekawym wyborem jest też pigwowiec chiński (Chaenomeles cathayensis), który dorasta do imponujących rozmiarów – może osiągnąć nawet 3 do 5 metrów wysokości i tworzy gęsty, nieprzenikniony żywopłot z kolcami. Pigwowiec pośredni to z kolei mieszaniec stworzony z myślą o ogrodnikach, którzy chcą mieć najlepsze cechy obu gatunków w jednej roślinie – piękne różowe kwiaty, dobrą mrozoodporność i obfite owocowanie. Kwiaty pigwowca pojawiają się bardzo wcześnie w sezonie i są prawdziwą ucztą dla oczu – szczególnie jeśli wybierzesz odmiany z kwiatami w odcieniach pomarańczowym i różowym. Pigwowca i pigwy nie trzeba jednak traktować jako konkurencji – w dużym ogrodzie spokojnie możesz mieć oboje i cieszyć się zarówno efektem ozdobnym, jak i słoikami pełnymi domowych przetworów.
