Z czym Ci się kojarzą, kiedy na nie patrzysz? Bo mnie z sielskimi, wiejskimi ogrodami, w których czas się zatrzymał lata, lata temu. Z wakacjami u babci, z polnymi łąkami, ze szczęściem i beztroską. Kiedyś cieszyły się dużą popularnością. Dziś powoli zaczynają wracać do łask, ale w bardziej uszlachetnionej formie. Ich pogniecione płatki wyglądem przypominają skrzydła motyla, który za wcześnie wydostał się ze swojego kokonu.
Maki w ogrodzie - czy warto?
W starożytności maki kojarzono z zapomnieniem. Ich usypiające i wprowadzające w narkotyczny stan działanie tworzyło z maków roślinę rytualną łączącą ze sobą dwa światy - rzeczywisty i nierealny. Mak to symbol krwi i poległych żołnierzy w kulturze zachodniej, ale u nas maki kojarzą się przede wszystkim z beztroskim latem i polską wsią. Co jeszcze symbolizowały te malownicze kwiaty? Z pewnością maki kojarzą się ze snem, czarami i płodnością :) Bukiety z maków wykorzystywano w ceremoniach pogrzebowych. Profilaktyczny zwyczaj rozsypywania maku przed wejściem do budynków gospodarskich wywodzi się z wiary, że czarownice i inne złe stwory muszą policzyć wszystkie ziarenka zanim wejdą do gospodarstwa i rozpoczną w nim swą szkodliwą działalność.
Pozostałości tych wierzeń są widoczne w naszej kulturze do dzisiaj. Mak pojawia się przecież corocznie na wigilijnym stole jako symbol płodności i dostatku, który ma nam towarzyszyć przez cały następny rok.
Maki to dość liczna rodzina, która obejmuje około 100 gatunków roślin.
Mamy wśród nich rośliny jednoroczne - to maki ogrodowe, lekarskie i polne. Maki jednoroczne są najłatwiejsze w uprawie i świetnie sprawdzają się w każdym ogrodzie - nawet tym zupełnie zapomnianym przez właściciela.
Mamy także rośliny dwuletnie - mak alpejski i syberyjski.
Oraz maki wieloletnie - tzw. maki wschodnie, które jako bylina wracają do nas każdej wiosny.
Maki różnią się między sobą np. wysokością. Są odmiany karłowe, których wysokość waha się w granicach 40-50 cm, oraz takie, które mogą dorosnąć nawet do 90 cm wysokości lub więcej - nawet do 120 cm. Czym jeszcze? Przede wszystkim barwą kwiatów. Maki kojarzą się zwykle z czerwonym kolorem, ale przecież ich gama barw jest o wiele bogatsza. Czerwień - jak najbardziej, ale w różnych odcieniach - od bladego do ciemnego i intensywnego. Oprócz tego pomarańczowy, krem, róż, biel, żółć. A to, co je łączy - to głównie subtelność i delikatność. Łodyga maku jest pojedyncza lub słabo rozgałęziona i cała owłosiona. Liść maku jest sinawoziełony, zazwyczaj pierzasto wcięty - zupełnie inny niż u większości kwiatów ogrodowych. Owocem maku jest oczywiście makówka. Gdy makówka dojrzeje, pod jej górną tarczą pojawiają się otworki, przez które wysypują się bardzo liczne nasiona.
Mak polny - kwiat rodem z łąki prosto do ogrodu
Mak polny (Papaver rhoeas) to roślina, która przez wieki była traktowana jak chwast zarastający łany zbóż - i faktycznie, z botanicznego punktu widzenia tak właśnie jest. Ale kto powiedział, że chwast nie może być piękny? Mak polny jest wysoki i ma duże, pojedyncze kwiaty, których średnica może wynieść nawet 10 cm. Płatki są czerwone, pojedyncze i wyjątkowo delikatne - wewnątrz płatków często widać charakterystyczną ciemną plamę, która nadaje kwiatowi dodatkowego uroku. To nieodzowny symbol słonecznej, polskiej wsi i najlepszy dowód na to, że natura jest najlepszym ogrodnikiem. Czerwone kwiaty maku polnego wyróżniają się na tle zieleni ogrodu jak latarnia morska - widzisz je z daleka i natychmiast wiesz, co to jest.
Mak polny świetnie prezentuje się w naturalistycznych aranżacjach - zwłaszcza gdy posiejemy go razem z innymi kwiatami łąkowymi i pozwolimy mu rosnąć swobodnie. Jako roślina jednoroczna nie ma praktycznie żadnych wymagań - nie trzeba go nawozić ani szczególnie pielęgnować, radzi sobie sam. Nasiona maków polnych wysiewamy rok w rok, bo roślina nie zimuje. Możemy wysiewać je nawet w marcu, o ile rabaty nie są przysypane śniegiem, ponieważ nasiona zachowują zdolność kiełkowania nawet w niskich temperaturach - to twardziel, który nie boi się przymrozków. Nasiona możemy wysiewać też jesienią - natura i tak wie, kiedy zacząć kiełkować.
Mak lekarski i mak wschodni - co warto wiedzieć
Mak lekarski (Papaver somniferum) to kwiat o bogatej i kontrowersyjnej historii. Uprawia się go od ponad 2 tysięcy lat w celu pozyskania opium - substancji, która dała początek całej rodzinie leków przeciwbólowych, ale też uzależniających narkotyków. Najstarsze informacje dotyczące narkotycznych właściwości maku lekarskiego zostały spisane około 4 tysięcy lat p.n.e. na sumeryjskich tabliczkach. Mak lekarski - uprawa jest w Polsce zakazana od roku 2005, więc warto o tym pamiętać, bo wiele osób myli go z makiem polnym. Makówki maku polnego w porównaniu z makówkami maku lekarskiego są o wiele mniejsze i mają nieco inny kształt - makówki z opium są okrągłe, zaś u maku polnego nieco podłużne. Na tym kończę wątek maku lekarskiego - skoro nie można go uprawiać, nie ma co rozwijać tematu.
Mak wschodni to zupełnie inna historia - i to historia z bardzo szczęśliwym zakończeniem dla każdego ogrodnika. To bylina wieloletnia, która wraca do ogrodu co roku bez pytania o pozwolenie - i bardzo dobrze. Jej korzeniowy system jest rozbudowany i gruby, dlatego mak wschodni wyjątkowo nie lubi przesadzania - lepiej od razu posadzić go w docelowym miejscu, bo przesadzać go później to proszenie się o kłopoty. Spektakularne kwitnienie rozpoczyna się od maja i trwa 2-3 miesiące. Mak wschodni rozrasta się w szerokie kępy, a średnica jego kwiatów może wynieść nawet 20 cm - to już nie kwiat, to wydarzenie w ogrodzie. Po przekwitnięciu na jesieni zaczyna tworzyć nowe rozety. Jest niewątpliwym królem rabat i gwiazdą każdego ogrodu ozdobnego.
Mak syberyjski i mak ogrodowy - różnorodność, która zachwyca
Mak syberyjski znany jest pod nazwą mak nagołodygowy. Jego barwy są ciepłe i pastelowe, a kwiaty pojawiają się na szczytach bezlistnych łodyg - stąd ta charakterystyczna nazwa. Oprócz tego, że pięknie wygląda, to jeszcze uroczo pachnie i obficie kwitnie od maja do sierpnia, co czyni go jednym z dłużej kwitnących gatunków w ogrodzie. Jest dwuletni i niewysoki - około 30-40 cm - więc znajdzie się dla niego miejsce nawet w ogródku skalnym czy na skraju rabaty. Mak syberyjski to świetna propozycja dla tych, którzy chcą czegoś więcej niż klasycznej czerwieni.
Maki ogrodowe potrafią zachwycić swym wyglądem. Są bardziej masywne, a paleta ich barw nie jest już taka monotonna - od czystej bieli, przez kremowe tony, po intensywny fiolet. Lubią rosnąć na stanowiskach słonecznych, w glebach żyznych i wilgotnych. Świetnie sprawdzają się jako kwiat cięty - wyglądają naprawdę imponująco w wazonie, choć trzeba pamiętać, że należy ścinać je zaraz po rozchyleniu pąka. Mak alpejski natomiast doskonale sprawdzi się posadzony w ogródku skalnym. Ma ciepłe barwy: od kremowej, przez żółtą, pomarańczową i łososiową. Jest niziutki - dorasta zaledwie do 20 cm wysokości, tworząc niskie darnie. Nie sposób pomylić go z inną odmianą.
Uprawa maków - wymagania i uprawa krok po kroku
Uprawa maków nie należy do czegoś szczególnie skomplikowanego i zazwyczaj wychodzi nawet początkującym ogrodnikom - co jest jedną z największych zalet tych kwiatów. Mak bardzo nie lubi przesadzania, więc od razu siejemy go na miejsce docelowe. Sadzonki korzeniowe maków wschodnich można przesadzać tylko wczesną wiosną i z dużą ostrożnością - to jedyny wyjątek od tej reguły. Nasiona możemy wysiewać od kwietnia, systematycznie co kilka dni - zapewni nam to ciągłość kwitnienia, bo kwiaty będą się pojawiać w różnych odstępach czasowych. Można też po prostu rozrzucić nasiona po przygotowanym podłożu i delikatnie wgrabić - mak nie potrzebuje ceremonii.
Jeśli chodzi o glebę - mak to roślina tolerancyjna, ale ma swoje preferencje. Chodzi o glebę umiarkowanie suchą, żyzną, dobrze zdrenowaną i lekką. Idealna to taka, którą fachowcy nazywają umiarkowanie suche stanowisko. A jakiej glebie maki mówią stanowcze "nie"? Przelanej i ciężkiej - bo w takich warunkach rośliny po prostu zaczynają gnić. Korzenie maku natura wyposażyła w zdolność gromadzenia wody, więc nie muszą w niej stać. Gdy brakuje im wilgoci, korzenie po prostu głębiej po nią sięgają - to roślina, która potrafi poradzić sobie z suszą lepiej niż niejedna inna. Co do stanowiska - słońce, słońce i jeszcze raz słońce. I jak najwięcej ciepła.
Jeżeli chodzi o nawożenie - maki nie są zachłanne. Gleba bogate w azot może sprawić, że roślina wybuja w liście kosztem kwiatów - azot to trochę jak Red Bull dla zielonych części rośliny, więc z nim ostrożnie. Wystarczy wiosną lekko wymieszać ziemię z kompostem i ewentualnie raz w sezonie podać nawozu mineralnego wieloskładnikowego w umiarkowanej dawce. Naprawdę, mak nie potrzebuje kulinarnych ekscesów - woli skromną, ale dobrą dietę. Na zimę musimy zabezpieczyć byliny przed mrozami - szczególnie mak wschodni warto okryć, choć generalnie maki rosną dobrze i radzą sobie z niskimi temperaturami lepiej niż większość ozdobnych roślin ogrodowych.
Jak siać maki i gdzie - łąka, rabata czy może własny ogród?
Maki można uprawiać na wiele sposobów i w wielu miejscach - to jedna z tych roślin, które są naprawdę elastyczne, jeśli chodzi o aranżację przestrzeni. Najprostszy sposób to stworzenie łąki kwiatowej - wystarczy rozrzucić nasiona maków polnych na przygotowanym podłożu, lekko ubić i czekać. Kwitnie od maja, a przy sukcesywnym wysiewie kwitnienie może trwać aż do września. Łąka z makami to naturalny ekosystem, który wygląda jak wydarty z polskiej wsi obrazek.
Jeśli jednak wolisz bardziej ogrodowy, uporządkowany styl - maki świetnie sprawdzą się na rabatach. Mak wschodni jako wieloletni kwiat ozdobny jest wręcz stworzony do rabat bylinowych - jego wielkie, pomarańczowe lub czerwone kwiaty robią niesamowite wrażenie. Maki jednoroczne można natomiast wysiewać w swoim ogrodzie wzdłuż ścieżek, w wolnych przestrzeniach między innymi roślinami albo w pojemnikach na tarasie. Pamiętaj tylko, że maki wyjątkowo nie lubią przesadzania - więc gdzie posiałeś, tam niech rosną.
Warto też pamiętać o chorobach - uprawa i pielęgnacja maków obejmuje obserwację roślin pod kątem mączniaka rzekomego czy zgorzeli podstawy łodygi. To niezbyt częste problemy, ale gdy się pojawią, trzeba działać szybko - usunąć chore części rośliny i zadbać o lepsze nasłonecznienie stanowiska. Zbyt gęste sadzenie i zbyt wilgotne glebach to główne przyczyny kłopotów. Uprawa i pielęgnacja maków jest jednak tak prosta, że naprawdę trzeba się postarać, żeby coś zepsuć. :)
Z grubsza to tyle o tym, jak uprawiać maki w swoim ogrodzie. Papaver to rodzaj, który kryje w sobie prawdziwe skarby - od skromnego maku polnego, przez eleganckie odmiany maku ogrodowego, po imponującego Papaver orientale, czyli maka wschodniego. Każdy ogród znajdzie w tej rodzinie coś dla siebie. W razie pytań i wątpliwości - służę poradą. :)
Ogrodniczka P.
