Czym jest mikoryza i jak działa ta niezwykła symbioza?
Każdemu ogrodnikowi mikoryza powinna kojarzyć się przede wszystkim ze szczepionką. Szczepionką, której głównym celem jest wywołanie symbiozy pomiędzy korzeniami rośliny, którą chcemy zaszczepić, a grzybami. Ta symbioza niesie obopólne korzyści i pozwala roślinom rosnąć nawet w warunkach dla nich niesprzyjających — mówiąc prościej, mikoryza jest zjawiskiem, które w świecie przyrody istnieje od milionów lat, a my dopiero uczymy się z niego korzystać w swoich ogrodach.
Najlepszym przykładem tego, jak działa mikoryza w praktyce, są grzyby, które chętnie zbieramy w lasach jesienią. Grzyby to owocniki grzybni, która żyje w symbiozie z korzeniami drzewa. Proste. Tu nie ma mowy o przypadku. Jakie drzewo — taki grzyb.
- pod dębem — spotyka się borowika szlachetnego,
- pod brzozami — natkniemy się na koźla babkę,
- pod bukiem — rosną borowiki usiatkowane i przyczepkowe,
- pod grabem — rośnie koźlarz grabowy i borowik,
- pod sosną — mamy maślaka zwyczajnego, pstrego i ziarnistego, borowika, kurkę,
- pod modrzewiem — mamy maślaki zwyczajne i lepkie,
- pod świerkiem — znajdzie się sarniak dachówkowaty, kurka, szyszkowiec,
- na pniach starych drzew — możemy spotkać opieńkę miodową.
Drzewa, które sami sadzimy na swoich włościach, są niestety pozbawione takiej symbiozy i tym samym naturalnych sprzymierzeńców. W sklepach internetowych dostępne są różnego rodzaju preparaty mikoryzowe. Najlepiej zaopatrzyć się w preparat z żywych strzępków grzybni mikoryzowej — jeśli to możliwe, w postaci płynnej, ponieważ tylko takie wykazują udowodnione, natychmiastowe działanie.
Podczas nawożenia roślin tradycyjnymi sposobami wymaga się od nas systematyczności — rośliny muszą być nawożone regularnie każdego roku, żeby gleba, w której rosną, nie została wyjałowiona. Na przykład w przypadku roślin kwasolubnych sztuczne zakwaszanie gleby będzie skuteczne, ale nietrwałe. Pomimo że przy sadzeniu do glebie takich roślin umieściliśmy je w torfie, to jednak za jakiś czas konieczne będzie użycie nawozów poprawiających kwasowość. I właśnie tu na przeciw nam wychodzą producenci mikoryzy.
Mikoryza jest jednorazową szczepionką — aplikuje się ją jeden jedyny raz na całe życie rośliny. Szczepionki tego typu są coraz popularniejsze, bo efekty ich działania widać gołym okiem. Wyraźnie podnoszą odporność roślin na choroby i poprawiają ich kondycję. Rośliny sztucznie nasadzane właśnie tego potrzebują do bujnego wzrostu i obfitego kwitnienia czy owocowania. Wystarczy się na chwilę zastanowić i odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego drzewa w lesie nie potrzebują pielęgnacji takiej jak ta, którą zapewniamy roślinom ogrodowych działek. Rosną sobie bujnie i nie chorują. Nikt ich nie nawozi, nikt nie podlewa. No właśnie — to jest właśnie to. Drzewa rosnące w naturalnych warunkach same wytwarzają sobie mikoryzę.
Korzenie roślin, wspomagane przez otaczającą je gęstą sieć strzępek grzybów symbiotycznych, mają powierzchnię chłonną nawet kilka tysięcy razy większą niż bez grzybowego towarzysza. Strzępki grzybowe transportują składniki pokarmowe i wodę z miejsc, do których korzenie roślin samodzielnie by nie sięgnęły. Można to sobie wyobrazić jak dodatkowy, ogromny układ korzeniowy, który pracuje za kulisami — cichy, niewidoczny, ale niezwykle skuteczny.
Korzyści wynikające ze stosowania mikoryzy w ogrodzie
Po zastosowaniu mikoryzy będziesz widział następujące korzyści. Mikoryza wpływa na praktycznie każdy aspekt życia rośliny — i to nie jest marketingowa przesada, tylko potwierdzona praktyka tysięcy ogrodników:
- rośliny będą rosnąć szybciej i bujniej,
- będą bardziej odporne na zmiany temperatury, na suszę czy na niekorzystne pH w glebie,
- będą bardziej odporne na choroby korzeniowe,
- łatwiej będą pobierać składniki mineralnych z gleby oraz poprawi się ich zaopatrzenie w wodę,
- w przypadku drzew i krzewów owocowych ich owoce będą większe, smaczniejsze i bardziej soczyste, a same plony dużo większe niż przed zastosowaniem mikoryzy,
- rośliny kwitnące będą miały więcej kwiatów, a ich kwitnienie — bujniejsze,
- zwiększy się powierzchnia chłonna korzeni, dzięki czemu rośliny będą miały lepszy i większy dostęp do wody.
Mówiąc krótko: dzięki mikoryzie rośliny w twoim ogrodzie stają się bardziej odporne i żywotne. Mikoryza zwiększa odporność roślin na stresy środowiskowe, a przy okazji pozwala ograniczyć zużycie nawozów i środków ochrony roślin — bo po co leczyć, skoro można zapobiegać? To trochę jak szczepienie dziecka przed sezonem grypowym: jeden zastrzyk, a potem spokojniejsza głowa przez długi czas. Korzyści płynące z regularnego stosowania mikoryzy są widoczne nie tylko w pierwszym sezonie, ale przez całe życie rośliny.
Kiedy i jak stosować mikoryzę — praktyczny poradnik ogrodnika
Nie istnieje coś takiego jak w pełni uniwersalna szczepionka mikoryzowa, ponieważ różne rośliny potrzebują różnych grzybów, żeby wystąpiła między nimi symbioza. Mikoryzę najlepiej aplikować podczas sadzenia roślin lub ich przesadzania, ponieważ wtedy mamy bezpośredni dostęp do korzeni. Po zastosowaniu szczepionki mikoryzowej należy zaprzestać nawożenia mineralnego na około 2 miesiące, aby grzybnia mogła się bezpiecznie rozrosnąć. Zawarta w nawozach sól zniszczyłaby bowiem grzybnię. Nie aplikuje się mikoryzy na korzenie podczas ujemnych temperatur w zimie, gdy rośliny są uśpione — robi się to podczas okresu wegetacyjnego, czyli od wiosny do jesieni. I pamiętajmy: tylko jeden raz na całą żywotność rośliny.
Efekty zaszczepienia mikoryzą są widoczne po kilku miesiącach od dokonania zabiegu.
Jaka mikoryza jest najlepsza? Rodzaje mikoryzy i ich zastosowanie
Zanim sięgniesz po pierwszy lepszy preparat ze sklepowej półki, warto wiedzieć, że trzy główne rodzaje mikoryzy różnią się od siebie dość znacząco — i każdy pasuje do innego towarzystwa roślin. To trochę jak z winami: nie każde nadaje się do każdego dania.
Pierwszy rodzaj mikoryzy to mikoryza ektotroficzna (zwana też ektomikoryza) — grzyby mikoryzowe wydzielają swoje strzępki na zewnątrz korzeni i otaczają korzenie roślin szczelną osłonką, nie wnikając do ich wnętrza. To właśnie ten rodzaj odpowiada za te wszystkie leśne cuda — borowiki pod dębem, maślaki pod sosną. Sprawdza się głównie przy drzewach liściastych i iglastych.
Drugi rodzaj to mikoryza endotroficzna (endomikoryza) — tu strzępki grzybni wnikają bezpośrednio do komórek korzenia, tworząc niezwykle bliską współpracę między roślinami a grzybami. To właśnie ten typ obejmuje największą liczbę gatunków roślin uprawnych — od pomidorów, przez zioła, aż po rośliny ozdobne. Mikoryza endotroficzna jest szczególnie ważna dla warzyw i roślin doniczkowych.
Trzeci rodzaj to mikoryza erikoidalna — i tu uwaga dla miłośników borówek, żurawiny, wrzosu i innych roślin kwasolubnych. Mikoryza erikoidalna jest dedykowana wyłącznie roślinom wrzosowatym — roślin z rodziny wrzosowatych nie jest w stanie skutecznie zaszczepić preparat ogólny, przeznaczony dla wszystkich roślin. Jeśli więc planujesz posadzić borówki lub chcesz zadbać o wrzosowate w swoim ogrodzie, sięgnij po specjalną mikoryzę do borówek i innych roślin wrzosowatych — wspomniana wyżej mikoryza erikoidalna to jedyny słuszny wybór w tym przypadku.
Mikoryza uniwersalna z kolei łączy w sobie kilka szczepów grzybów i sprawdza się przy wielu popularnych roślinach ogrodowych — to dobry wybór, gdy chcesz zaszczepić jednocześnie różne gatunki roślin w swoim ogrodzie, nie wiedząc do końca, czego dokładnie potrzebują. Pamiętaj jednak, że w przypadku drzew owocowych i roślin wrzosowatych lepiej postawić na preparat dedykowany.
Mikoryza w doniczce i dla roślin doniczkowych — czy to ma sens?
Absolutnie tak — i to jeden z tych przypadków, gdzie mikoryza może być stosowana z wyjątkowo dużym efektem. Rośliny doniczkowe żyją w ograniczonej przestrzeni, z ograniczonym dostępem do składników odżywczych i wody. To jak zamknąć kogoś w pokoju bez okna i oczekiwać, że będzie w pełni sił. Mikoryza w doniczce działa jak sprytny partner logistyczny — sieć strzępków rozrasta się przez całą bryłę ziemi i wydobywa z niej wszystko, co roślina mogłaby przeoczyć działając w pojedynkę.
Mikoryza wspomaga wzrost roślin doniczkowych szczególnie w trudnych momentach: po przesadzeniu, w czasie suszy (gdy zapominamy o podlewaniu), albo gdy ziemia w doniczce jest już mocno wyjałowiona po kilku sezonach. Co ważne, mikoryza pomaga roślinom lepiej znosić niekorzystne warunki — wahania temperatury, niską wilgotność powietrza, czy czasowe zaniedbanie ze strony właściciela. Stosować mikoryzę w doniczce najlepiej przy każdym przesadzaniu — to ten moment, gdy masz bezpośredni kontakt z korzeniami i możesz skutecznie wprowadzić preparat tuż przy strefie korzeniowej.
Mikoryza to naturalny sprzymierzeniec każdej rośliny — zarówno tej rosnącej w ogromnym ogrodzie, jak i tej stojącej skromnie na parapecie. Warto stosować ją świadomie, dobierając preparat do konkretnego rodzaju roślin. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje rośliny w ogóle miały dotąd kontakt z grzybami mikoryzowymi — wystarczy przyjrzeć się ich korzeniom: zdrowa grzybnia tworzy na nich charakterystyczną, delikatną pajęczynę strzępków, widoczną gołym okiem.
Jak zastosować mikoryzę w ogrodzie krok po kroku
Zastosowanie mikoryzy nie jest trudne — ale żeby naprawdę działała, warto zrobić to z głową. Przede wszystkim: zaopatrz się w odpowiedni preparat. Mikoryza może być stosowana w formie płynnej (najlepsza do natychmiastowego działania), granulatu (świetna przy sadzenia roślin wprost do gruntu) lub żelu (który otacza korzenie i uwalnia grzyby stopniowo). Każda z tych form ma swoje zastosowanie mikoryzy — płynna sprawdzi się przy podlewie po przesadzeniu, granulat przy sadzeniu drzew i krzewów, a żel doskonale nadaje się do sadzonek.
Jak warto stosować mikoryzę w praktyce? Przy sadzeniu krzewu, drzewa owocowego czy rośliny ozdobnej: wykop dołek, wsyp lub wlej preparat bezpośrednio do strefy korzeniowej, umieść roślinę i zasyp ziemią. Grzyby otrzymują od roślin cukry i substancje odżywcze wytwarzane podczas fotosyntezy, a w zamian dostarczają roślinom wodę i minerały z głębszych warstw gleby — i ta wymiana jest sercem całej symbiozy między roślinami a grzybami. Pamiętaj: przez pierwsze dwa miesiące po szczepieniu nie nawozić mineralnie — nawóz mineralny może dosłownie spalić dopiero kiełkującą grzybnię. Grzybnia potrzebuje spokoju, żeby się rozrosnąć i zaprzyjaźnić z korzeniami roślin na dobre.
Mikoryza jest szczególnie ważna przy zakładaniu nowych nasadzeń — jeśli właśnie urządzasz swój ogród lub odnawiasz stare rabaty, to najlepszy moment, żeby z niej skorzystać. Poprawić kondycję roślin, zwiększyć ich odporność roślin na choroby i szkodniki, ograniczyć zużycie nawozów i środków ochrony roślin — to wszystko jest w zasięgu ręki, jeśli tylko dasz mikoryzowym grzybom szansę na współpracę z Twoimi roślinami. Warto stosować mikoryzę — i to nie tylko raz na jakiś czas, ale świadomie, przy każdej nowej roślinie, którą sadzisz w swoim ogrodzie.
