Od dawien dawna pokrzywa miała szerokie zastosowanie w lecznictwie oraz przemyśle kosmetycznym. Nasze babcie zbierały tę leczniczą roślinę i w zaciszu własnego domu robiły z niej napary, płukanki do włosów oraz nawóz dla roślin. Pokrzywa – właściwości, które przez wieki były przekazywane z pokolenia na pokolenie – dziś na nowo odkrywają zarówno zielarze, jak i zwykli ogrodnicy. I nie bez powodu!
Pokrzywa zwyczajna – jakie drogocenne składniki zawiera?
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) to roślina, którą każdy kojarzy – niestety niezbyt dobrze, bo parzy! Pokrzywa występuje w Polsce właściwie wszędzie: na łąkach, zboczach, polach, w rowach, ogrodach i lasach. Często traktowana jest jako chwast, a tymczasem to prawdziwa apteka pod chmurką. Pokrzywa zawiera sole mineralne takie jak potas, azot, fosfor, magnez, żelazo, wapń, krzem, mangan i cynk, a do tego witaminy A, B2, C i K. W jej składzie znajdziemy również chlorofil (który odpowiada za charakterystyczny ciemnozielony kolor i działa oczyszczająco na krew niczym naturalny filtr), karoten, ksantofil, pektyny, flawonoidy (czyli roślinne „strażniki", które chronią komórki przed uszkodzeniami), enzymy, białka, kwasy organiczne i garbniki. Śmiało można powiedzieć, że pokrzywa zawiera wiele cennych witamin i substancji odżywczych – to jeden z najbogatszych składnikowo ziół, jakie rosną w Polsce dosłownie za płotem. Surowcem leczniczym są liście pokrzywy zbierane od czerwca do września. Wykorzystuje się także korzenie pokrzywy, które wykopuje się jesienią lub wczesną wiosną i suszy w temperaturze do 40°C. Korzeń pokrzywy jest bogaty w fitosterole i polisacharydy, które mają szczególne znaczenie w przypadku problemów z prostatą.
Właściwości lecznicze pokrzywy – na co pomaga to ziele?
Pokrzywa w ziołolecznictwie i medycynie ludowej wykorzystywana była już od stuleci. Szesnastowieczny lekarz, botanik i zielarz Syreniusz zalecał gotowane w winie liście pokrzywy jako środek leczący żołądek. Sok z pokrzywy stosowany był w leczeniu kamicy nerkowej. Wytwarzano również maść z pokrzywy i jagód jałowca jako lekarstwo na nerwobóle i podagrę. Wierzono też, że pokrzywa, która ma włoski na liściach i łodygach, działa wzmacniająco na włosy. Pokrzywa była używana przez ludowe znachorki równie chętnie co dzisiejsze suplementy diety – z tą różnicą, że rosła za darmo przy każdej ścieżce. Właściwości pokrzywy doceniają dziś również naukowcy, a ziele pokrzywy na stałe wpisało się do fitoterapii. Oto co potrafi ta niepozorna roślina:
- Picie herbaty z pokrzywy działa lekko moczopędnie – pokrzywa działa jak delikatny „płukacz" nerek, wspomagając wydalanie szkodliwych produktów przemiany materii oraz mocznika. Działanie moczopędne pokrzywy pomaga też przy zatrzymywaniu płynów w organizmie, co docenią osoby zmagające się z opuchlizną.
- Odwary z liści pokrzywy zawierają witaminę K, a także garbniki, dzięki czemu zapobiegają drobnym krwawieniom z przewodu pokarmowego.
- Pokrzywa podnosi liczbę czerwonych krwinek i poziom hemoglobiny w organizmie – porównywalnie do preparatów zawierających żelazo. Może być z powodzeniem stosowana u osób osłabionych, przemęczonych, a także cierpiących na anemię, w tym również u dzieci. Wspomaga produkcję czerwonych krwinek dzięki zawartości żelaza i chlorofilu działających synergicznie jak duet uzupełniający niedobór po niedoborze.
- Pokrzywa działa pobudzająco na układ immunologiczny, przez co zwiększa odporność na wirusy.
- Obniża ciśnienie krwi – dzięki działaniu rozkurczowemu na mięśnie naczyń krwionośnych oraz właściwościom moczopędnym.
- Pokrzywa działa korzystnie na włosy. Wpływa na gruczoły łojowe i mieszki włosowe, co przekłada się na redukcję łupieżu i łojotoku. Preparaty z pokrzywy polecane są szczególnie osobom zmagającym się z tłustą skórą głowy.
- Pokrzywa pobudza czynność wydzielniczą trzustki, dzięki czemu pomaga obniżać poziom cukru we krwi. To dobra wiadomość dla osób z cukrzycą lub insulinoopornością – napar z pokrzywy może być naturalnym wsparciem, choć nie zastąpi zaleceń lekarskich.
- Picie herbaty z pokrzywy zmniejsza potliwość.
- Pokrzywa może być wykorzystywana do łagodzenia objawów niektórych chorób skóry, takich jak owrzodzenia, stany zapalne czy trudno gojące się rany. Okład z liści pokrzywy stosowany bezpośrednio na skórę działa kojąco i wspomaga regenerację.
- Badania wykazują dobre działanie pokrzywy w leczeniu początkowych stadiów przerostu gruczołu krokowego u mężczyzn – korzeń pokrzywy i preparaty z niego wykazują działanie łagodzące objawy ze strony prostaty.
Napar z pokrzywy i inne sposoby na wykorzystanie ziela
Napar z pokrzywy to absolutna klasyka – i słusznie. Wystarczy zalać łyżkę suszonych liści pokrzywy szklanką wrzątku, przykryć i odczekać 10–15 minut. Taki napar działa jak delikatne wsparcie dla całego organizmu: wspomaga wydalanie zbędnych substancji, łagodzi stany zapalne i dostarcza solidnej dawki składników mineralnych. Napar można pić 2–3 razy dziennie, a jego regularne spożywanie wspomaga przemianę materii i dodaje energii – trochę jakby twój organizm dostawał zestaw naprawczy w filiżance. Ziele pokrzywy nadaje się też do przygotowania wyciągu – wyciąg wodny z pokrzywy stosuje się zarówno do picia, jak i do zewnętrznych okładów oraz płukanek do włosów. Napar z korzenia pokrzywy sprawdzi się z kolei jako wsparcie przy problemach z prostatą i zapalnych dróg moczowych. Warto wiedzieć, że pokrzywa wykazuje działanie przeciwzapalne, które potwierdza nowoczesna medycyna – flawonoidy zawarte w pokrzywie hamują wytwarzanie mediatorów stanów zapalnych niemal jak naturalne ibuprofen, tylko bez listy skutków ubocznych. Pokrzywa wykazuje też wpływ na poziom serotoniny, co może tłumaczyć jej dawne zastosowanie jako ziołowego środka poprawiającego nastrój.
Pokrzywa a skóra – działanie lecznicze w problemach skórnych
Pokrzywa to roślina, która działa leczniczo w chorobach skóry głowy i nie tylko. Liście pokrzywy są wykorzystywane w pielęgnacji włosów od stuleci – i to nie bez podstaw. Wyciąg z pokrzywy reguluje pracę gruczołów łojowych, przez co zmniejsza łojotok i ogranicza powstawanie łupieżu. W walce z łupieżem pokrzywa sprawdza się szczególnie dobrze w połączeniu z innymi ziołami, na przykład z rumiankiem czy skrzypem polnym – takie zestawienie działa jak skoncentrowany zabieg regeneracyjny dla skóry głowy. Okłady z liści pokrzywy stosuje się też bezpośrednio na problematyczne miejsca skóry – działają kojąco przy stanach zapalnych, łagodzą podrażnienia i przyspieszają gojenie. Liść pokrzywy stosowany jako środek zewnętrzny pomaga również przy trądziku i nadmiernym sebum. Związki zawarte w pokrzywie, w tym flawonoidy i chlorofil, mają udokumentowane działanie skórne – warto sięgać po nie przy problemach skórnych zamiast od razu szukać gotowych preparatów aptecznych. Oczywiście jeśli pojawi się reakcja alergiczna po aplikacji na skórę, należy odstawić pokrzywę i skonsultować się z lekarzem. Maksymalny czas stosowania pokrzywy zwyczajnej w formie preparatów zewnętrznych bez konsultacji ze specjalistą to kilka tygodni.
Pokrzywa – zastosowanie w medycynie i ogrodzie
Zastosowanie pokrzywy w medycynie jest naprawdę szerokie – od wsparcia przy anemii, przez cukrzycę, po problemy z prostatą i zapalenia dróg moczowych. Pokrzywa znajduje zastosowanie w leczeniu wielu dolegliwości i na stałe zadomowiła się w aptekach w postaci suszonych liści, kapsułek, naparów i wyciągów. Lecznicze właściwości pokrzywy doceniają zielarze, naturopaci, a coraz częściej też konwencjonalna medycyna, która w pokrzywie widzi cenny surowiec do badań. W połączeniu z innymi ziołami – np. z pokrzywą i skrzypem przy niedoborze krzemu, albo pokrzywą i miętą przy problemach trawiennych – działa jeszcze skuteczniej. Zawarte w pokrzywie substancje czynne obniżają poziom cukru we krwi, wspierają pracę nerek, ułatwiają wydalanie toksyn i wzmacniają układ odpornościowy. Pokrzywa obniża poziom cukru stopniowo i łagodnie – dlatego picie herbaty z pokrzywy bywa polecane jako uzupełnienie diety przy cukrzycy typu 2, oczywiście po konsultacji z lekarzem.
A co z ogrodem? Tu pokrzywa też świetnie sobie radzi! Gnojówka z pokrzywy to jeden z najlepszych nawozów organicznych, jakie można przygotować samodzielnie. Świeżych pędów pokrzywy używa się do macerowania w wodzie przez kilka dni – gotowy wywar zasila rośliny w azot i mineralne składniki odżywcze jak naturalny nawóz pokarmowy bez chemii. Pokrzywa – ta sama, która parzy przy zbiorze w ogrodzie – staje się cennym sojusznikiem każdego, kto chce uprawiać rośliny w sposób ekologiczny. Liście pokrzywy są wykorzystywane też jako materiał do kompostowania, przyspieszają rozkład materii organicznej i wzbogacają kompost w cenne składniki pokarmowe. Krótko mówiąc: nawet jeśli jeszcze wczoraj traktowałeś pokrzywę wyłącznie jako uciążliwy chwast do wyrwania – czas zmienić zdanie. Ta roślina to jeden z najlepiej wyposażonych ziołowych pomocników, jakich możesz mieć i w ogrodzie, i w apteczce.
Jak zbierać i suszyć pokrzywę?
Pokrzywę można zbierać wszędzie – oczywiście najlepiej wyposażyć się w grube i długie rękawice. Pamiętajmy, aby roślinę zbierać w miejscach oddalonych od dróg, fabryk i innych zanieczyszczonych obszarów. Pokrzywę można zbierać już od maja, nawet do końca września – wszystko zależy od pogody w danym roku. Świeżych pędów i świeżych liści najlepiej szukać rano po obeschnięciu rosy, a zbierać koło południa. Zebrane rośliny należy pozostawić w suchym i przewiewnym miejscu, z dala od słońca – trzeba dać pokrzywie czas, żeby zwiędła i straciła parzące właściwości. Właściwe suszenie powinno odbywać się na świeżym powietrzu w ciepły, wietrzny dzień. Zebraną pokrzywę można też wysuszyć w piekarniku w temperaturze 30–35°C. Suszonej pokrzywy nie wolno przegrzewać – po ususzeniu powinna zachować ciemnozielony kolor. Jeśli podczas suszenia zrobi się brązowa, należy ją wyrzucić – oznacza to, że zaparzyła się podczas zbioru i nie nadaje się do spożycia.
