Potas obok azotu i fosforu jest pierwiastkiem niezbędnym do życia każdej rośliny. Ponieważ gleby w Polsce nie są zbyt zasobne w potas, niezwykle ważne w uprawie roślin warzywnych, owocowych i ozdobnych jest regularne dokarmianie ich tym właśnie pierwiastkiem. Mówiąc wprost – bez odpowiedniej dawki potasu roślina jest jak auto bez paliwa: niby stoi, ale nigdzie nie jedzie.
W uprawie roślin oprócz wody i światła bardzo ważna jest zasobność gleby w składniki pokarmowe. Ponieważ potas odpowiada za gospodarkę wodną roślin, asymilację dwutlenku węgla i poprawę właściwości tkanek roślinnych, bardzo ważna jest jego ilość w podłożu. W naszych warunkach w glebach jest niewystarczająca ilość potasu, aby rośliny prawidłowo się rozwijały, owoce smacznie dojrzewały, a kwiaty pięknie kwitły. Dlatego właśnie w uprawie wzbogaca się podłoże w potas za pomocą nawozów mineralnych zawierających potas w formie rozpuszczalnych soli. To właśnie nawożenie potasem sprawia, że roślina nie tylko wegetuje, ale naprawdę żyje pełnią życia.
Skutki niedoboru potasu u roślin – po czym go poznać?
Niedobór potasu to jeden z tych problemów, które roślina sygnalizuje całym swoim wyglądem. Deficyt tego składnika widać gołym okiem – wystarczy wiedzieć, czego szukać. Liście zaczynają żółknąć od brzegów, jakby ktoś podmuchał na nie jesienią przed czasem. Liście i łodygi tracą sprężystość, a cała roślina wygląda po prostu... smętnie. Niedobór potasu sprawia, że nawet przy dobrej pogodzie plony są mizerne, a owoce niedojrzałe. Poniżej znajdziesz pełną listę objawów, które powinny dać ci do myślenia:
- zahamowanie wzrostu roślin
- żółknięcie i opadanie liści
- częstsze zapadanie na choroby grzybowe i bakteryjne – bo odporność rośliny na patogeny spada dramatycznie
- ograniczenie plonowania lub niedostatecznie wykształcone owoce
- przemarzanie roślin zimą – potas to też zimotrwałość upraw
- mała odporność roślin na suszę – turgor komórek spada, roślina więdnie przy pierwszym upale
- złe przechowywanie warzyw i owoców po zbiorach
- spadek plonu w pochmurne i chłodne lato
- mniejsza zawartość skrobi, białka, cukrów, pektyn, tłuszczu w roślinach – a więc gorszy smak i niższa wartość odżywcza
Pamiętajmy także o tym, że przesada w żadną stronę nie jest dobra, więc unikajmy przenawożenia roślin potasem. Nadmiar potasu także źle odbija się na wzroście i owocowaniu – i to nas prowadzi do kolejnego ważnego tematu.
Skutki przenawożenia potasem – kiedy za dużo znaczy za mało
Przenawozić roślinę potasem da się rzadziej niż się wydaje, ale jednak się da. Nadmiar tego składnika w glebie uruchamia zjawisko zwane antagonizmem jonowym – potas zaczyna dosłownie blokować wchłanianie innych ważnych pierwiastków. Roślina pobierać przestaje magnez i wapń w odpowiednich ilościach, bo potas zajmuje wszystkie "miejsca przy stole". Efekty bywają zaskakujące i niekoniecznie kojarzone z przenawożeniem:
- gorsze pobieranie magnezu i wapnia z gleby – klasyczny antagonizm między składnikami
- przemarzanie roślin zimą – paradoksalnie nadmiar potasu osłabia zimotrwałość
- gorsze przechowywanie plonów po zbiorach – bulwy i owoce szybciej tracą turgoru i jakość
W Polsce aż 44% gleb posiada bardzo niską zasobność w przyswajalny dla roślin potas. Deficyt potasu to drugi w kolejności czynnik ograniczający wysokość i jakość plonu – zajmują drugie miejsce po zakwaszeniu wśród czynników zmniejszających żyzność polskich gleb. Niestety potasu w podłożach jest coraz mniej, ponieważ niedostatecznie dużo stosowanych jest nawozów potasowych. W zależności od typu gleby, jej kategorii agronomicznej i składu mineralogicznego, zawartość tego pierwiastka mieści się w granicach od 0,8 do 2,5%. Jednak w glebie występuje niewiele dostępnego dla roślin potasu – a ilości potasu przyswajalnej frakcji bywają naprawdę niskie. Najbardziej zasobne w potas gleby to czarnoziemy, mady, gleby gliniaste i ilaste, natomiast w glebach lekkich i organicznych (torfach) niedobór jest najdotkliwszy. Wartość ta się poprawia bardzo powoli, dlatego systematyczne nawożenie jest absolutną koniecznością.
Kiedy najlepiej nawozić rośliny potasem?
Nawożenie jesienią pod wszystkie uprawy jest bardziej efektywne z uwagi na możliwość głębszego i bardziej równomiernego przemieszania się potasu w glebie, co w przypadku wystąpienia suszy pozwala roślinom pobierać go z głębszych warstw. A więc najlepiej nawozić potasem w okresie jesiennym przed wiosennym wysiewaniem czy sadzeniem roślin. Nie zawsze warunki pogodowe panujące późną jesienią lub w okresie zimowym pozwalają na stosowanie nawozów potasowych. Jeśli zajdzie taka sytuacja, potas należy podać nie później niż dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu wegetacji roślin.
Odpowiednie odżywienie roślin potasem gwarantuje dobre zaopatrzenie w azot od samego początku wiosennej wegetacji – potas uczestniczy bowiem w regulacji pobierania azotu przez rośliny. Bez niego azot, nawet jeśli jest w glebie, nie jest w pełni wykorzystywany. Nawożenie potasem powinno być odpowiednio zbilansowane w oparciu o potrzeby pokarmowe rośliny uprawnej, zasobność gleby w przyswajalne formy tego pierwiastka, wartość nawozową resztek pożniwnych, stosowanie nawozów naturalnych oraz wykonane nawożenie w okresie letnim. Tak czy inaczej warto – nawożenie potasem wiosną to klucz do obfitego kwitnienia i owocowania przez cały sezon.
Jakie nawozy potasowe stosować i kiedy?
Nawozy siarczanowe, jak np. siarczan potasu, można stosować przedsiewnie pod wszystkie rośliny, szczególnie te wrażliwe na chlor. W ich składzie znajduje się około 50% tlenku potasu oraz niemal 20% siarki. Rośliny warzywne najlepiej nawozić nawozami w postaci soli potasowej – te nawozy można stosować pod rośliny niewrażliwe na chlor. Nie należy ich stosować przy np. drzewach owocowych, roślinach ozdobnych, jagodowych czy warzywach. Sole potasowe szybko ulegają rozpuszczeniu i przenikają do gleby. Nawozy potasowe należy równomiernie rozsiać na wybranej powierzchni, a następnie wymieszać z glebą do głębokości około 20 cm.
Na rynku ogrodniczym dostępne są nowoczesne nawozy wieloskładnikowe w postaci sypkiej lub płynnej, w których składzie przeważa potas i inne niezbędne do jego przyswajania składniki pokarmowe. Przyswajalność potasu z takich preparatów jest zazwyczaj wyższa niż z nawozów jednostkowych, bo producenci dbają o odpowiednie proporcje między pierwiastkami. Jeśli nie prowadzimy dużej uprawy, a tylko na własne potrzeby w ogrodzie lub na działce, najlepiej zakupić nawóz przeznaczony do konkretnych gatunków lub grup roślin.
Potas w uprawie zbóż i rzepaku – wymagania, których nie wolno lekceważyć
Zboże to jedna z tych grup roślin, które na niedobór potasu reagują wyjątkowo gwałtownie – i wyjątkowo szybko dają objawy niedoborowe widoczne już w pierwszych fazach rozwojowych. Rzepak z kolei to prawdziwy pożeracz potasu: na wyprodukowanie jednostki plonu rzepak pobiera więcej potasu niż większość innych roślin uprawnych. Dlatego nawożenie potasem w tych uprawach to nie fanaberia, lecz absolutna podstawa agrotechniki.
W przypadku zbóż ozimin szczególnie ważne jest dobre zaopatrzenie w potas jeszcze przed wejściem w zimę – to właśnie potas decyduje o zimotrwałości roślin i ich zdolności do regeneracji po wiosennej wegetacji. Zboże dobrze odżywione potasem ma mocniejszy system korzeniowy, lepiej reguluje gospodarkę wodną rośliny w czasie suszy i sprawniej przyswaja azot z nawożenia mineralnego. W glebach ciężkich potas jest co prawda bardziej związany z cząsteczkami mineralnymi, ale w glebach lekkich łatwo ulega wymywaniu – dlatego na stanowiskach o lekkich glebach dawki potasowe należy dzielić i stosować wiosną oraz jesienią. Rzepak ozimy już w fazie wegetatywnej pobierany jest przez rośliny w dużych ilościach, dlatego zaopatrzenie roślin potasem już w sierpniu i wrześniu ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego wzrostu i plonowania. Szacuje się, że na 100 kg nasion rzepaku potrzeba ok. kilku kg K (a dane te wahają się zależnie od odmiany i stanowiska), stąd bilans kg K na każde pole powinien być liczony bardzo starannie.
Potas a burak cukrowy i inne rośliny okopowe – składnik numer jeden dla organów spichrzowych
Burak cukrowy należy do roślin, które mają wyjątkowo wysokie potrzeby potasowe – i trudno się temu dziwić, skoro cały sens jego uprawy tkwi w gromadzeniu węglowodanów w korzeniu. Potas jest tu odpowiedzialny za transport cukrów z liści do organów spichrzowych, czyli właśnie do korzenia. Bez odpowiedniego nawożenia potasem burak cukrowy nie osiągnie dobrej zawartości sacharozy, a bulwa pozostanie słabo wykształcona. Co ważne, deficyt potasu u buraka często nie ujawnia się od razu – roślina przez pewien czas radzi sobie na średnim poziomie zasobności gleby, by potem gwałtownie zahamować wzrost właśnie w kluczowym momencie sezonu.
Podobnie sprawa wygląda w uprawie ziemniaków czy buraków pastewnych – wszystkich roślin, które "pakują" swoje zasoby do bulwy lub korzenia. Turgor komórek organów spichrzowych zależy bezpośrednio od zaopatrzenia w potas, co przekłada się na jakość przechowalniczą plonów. W pozostałych województwach Polski, gdzie gleby należą do najmniej zasobnych w przyswajalny potas, problem ten zdarza się bardzo rzadko być doceniany – a szkoda, bo straty w plonie mogą być znaczące. Nawożenie dolistne potasem w trakcie okresu wegetacji to doskonałe uzupełnienie nawożenia doglebowego, szczególnie gdy odczyn gleby (pH) jest zbyt niski i ogranicza przyswajalność potasu z gleby. Pamiętaj: należy wziąć pod uwagę nie tylko samą dawkę nawozu, ale też zasobność gleby, makroelement-bilans całego stanowiska i potencjalne interakcje z fosforem oraz magnezem. Tylko wtedy nawożenie potasem przyniesie efekty, których oczekujesz.
