Piołun, a właściwie bylica piołun, to roślina, która rośnie swobodnie w wielu rejonach Polski – na łąkach, polach, miedzach czy nieużytkach rolniczych. To zioło znane jest od tysięcy lat i znajduje szerokie zastosowanie zarówno w zielarstwie, jak i w kuchni czy domowej apteczce. Jeśli jeszcze nie masz go w swoim ogrodzie, najwyższy czas to zmienić.
Artemisia absinthium, czyli bylica piołun, ma charakterystyczny, rozpoznawalny pokrój. Łodyga potrafi być mocno rozgałęziona, a całe ziele piołunu osiąga około 1 m wysokości. Roślina wytwarza charakterystyczne, drobne żółte kwiaty o średnicy 2–4 mm, skupione w koliste koszyczki – niepozorne, ale pełne aromatu. U bylicy charakterystyczne są również liście: rozetki liściowe gęsto porastające łodygę są szarozielone i pokryte włoskami, co nadaje im jedwabisty wygląd. Piołun pospolity nie ma wygórowanych wymagań uprawowych, więc można go uprawiać niemal wszędzie. Najlepiej rośnie na glebach przepuszczalnych i suchych, na stanowisku słonecznym. Jest odporny na mróz oraz zanieczyszczenia podłoża i powietrza – prawdziwy twardziel wśród ziół.
Piołun ziele – skąd pochodzi i co w nim siedzi?
Bylica piołun należy do rodziny astrowatych i od wieków towarzyszy człowiekowi na niemal każdym kontynencie. Jej uprawę i zastosowania znano już w starożytnych cywilizacjach – starożytnych Egipcjan, Grecja, a nawet Azja i Ameryka Północna mają swoje własne, bogate tradycje związane z tym ziołem. Sama nazwa rodzaju Artemisia pochodzi ponoć od artemis – greckiej bogini łowów i przyrody, co tylko podkreśla, jak wybitny status miała ta roślina w dawnych kulturach.
Co sprawia, że piołun jest tak wyjątkowy? Wszystko kryje się w jego składzie. To prawdziwa apteka w jednej roślinie. Kluczowe substancje czynne to przede wszystkim tujon – związek odpowiedzialny za intensywny aromat i część właściwości leczniczych, ale też taki, który w nadmiarze działa toksycznie, więc nie ma co przesadzać z dawkami. Oprócz tujonu w zielu obecne są garbniki, flawonoidy, olejek eteryczny bogaty w mieszankę olejków eterycznych, a także unikalne gorzkie składniki – anabsyntyna i artabsyna – które nadają roślinie jej wyraźny, gorzki smak i cierpki smak jednocześnie. To właśnie te goryczkowe związki sprawiają, że bylica od wieków bywa składnikiem naparów i nalewek. Zawiera też związki kumarynowe o właściwościach antyoksydacyjnych.
Jakie piołun ma zastosowania w ziołolecznictwie?
1. Na trawienie
Piołun to prawdziwy sprzymierzeniec Twojego brzucha. Zioło to jest często składnikiem mieszanek ziołowych wspomagających układ pokarmowy, a szczególnie trawienny. Łączy się go w mieszance z melisą, miętą czy dziurawcem. Wykazuje działanie oczyszczające i wzmacniające wątrobę, reguluje pracę jelit oraz wykorzystuje się go przy problemach z pasożytami układu pokarmowego. Działa także na pobudzenie apetytu – jeśli jesz bez entuzjazmu, napar z piołunu pobudza produkcję soków trawiennych i pobudzenie całego przewodu pokarmowego do działania. Mówiąc obrazowo: piołun to taki trener personalny dla Twojego żołądka.
2. W czasie menstruacji
W dawnych czasach piołun był nazywany „zielem panieńskim", ponieważ herbatki z jego udziałem wpływają na regulowanie menstruacji u kobiet. Już starożytnych kultur medycyna wykorzystywała jego właściwości, odkrywając, że składniki piołunu potrafią regulować skurcze macicy. Warto jednak pamiętać, że ciąża to absolutne przeciwwskazanie do stosowania tego ziołu.
3. Na choroby skórne
Napar z ziela piołunu ma działanie przeciwbakteryjne, przyspiesza gojenie ran i oparzeń. Często stosowany jest także przy chorobach takich jak świerzb. Olejek z piołunu stosowany zewnętrznie sprawdza się również przy walce z grzybicą skóry.
4. Na choroby laryngologiczne
Dzięki właściwościom antybakteryjnym piołun można stosować do płukania jamy ustnej i gardła. Pozwala pozbyć się stanu zapalnego błony śluzowej i przynosi wyraźną ulgę przy bólach gardła.
5. Na glisty, owsiki i wszy
Napar z bylicy piołun ma doskonałe zastosowania także przy walce z niechcianymi lokatorami organizmu – glistami, owsikami oraz wszami. To jedno z najstarszych zastosowań tego ziołowego preparatu, znane już od czasów starożytnych.
6. Działanie antyoksydacyjne
Bylica piołun jest bogata w garbniki, żywice, kwasy organiczne i flawonoidy o działaniu antyoksydacyjnym. Liście piołunu zawierają także związki kumarynowe, które wykazują właściwości przeciwnowotworowe. To sprawia, że właściwości lecznicze tej rośliny są doceniane przez coraz więcej badaczy ziołolecznictwa.
Piołun leczniczy – jak go wykorzystać poza apteczką?
Piołun ma szerokie zastosowanie nie tylko w domowej medycynie. To zioło od stuleci bywa wykorzystywane są do produkcji słynnych trunków – wermut i absynt to najbardziej znane przykłady. Wermut to wino aromatyzowane ziołami, w którym bylica odgrywa główną rolę smakową, nadając mu charakterystyczny gorzki aromat. Absynt z kolei to mocniejszy trunek o bardzo wyraźnym smaku i aromacie, który rozsławił piołun w całej Europie i Ameryce. Dziś bylica wykorzystywana jest też w przemyśle spożywczym jako naturalny środek aromatyzujący i goryczkowy składnik różnych preparatów oraz napojów. Olejek z piołunu stosuje się ponadto jako naturalny odstraszacz owadów – intensywny aromat ziela skutecznie zniechęca niechcianych gości zarówno do ogrodu, jak i do spiżarni.
Jak dawkować piołun i jak go stosować w domu?
Zanim zaczniesz używać piołunu regularnie, warto wiedzieć, jak go dawkować, żeby korzystać z dobrodziejstw, a nie przedobrzyć. Zioło działa najlepiej stosowane przez pewien czas w umiarkowanych ilościach – nie ma sensu zasypywać organizmu hurtowymi porcjami.
Napar z piołunu
Klasyczny napar to najprostszy sposób na wykorzystanie ziela piołunu. Zalej łyżeczkę suszonych ziół – czyli porcję ziela piołunu – szklanką wrzącej wody i pozostaw pod przykryciem na 10–15 minut. Tak przygotowany napar pij małymi łykami, najlepiej trzech razy dziennie przed posiłkami. Taki rytuał wspomaga wydzielanie soków trawiennych, pobudzenie apetytu i pracę wątroby oraz przewodu pokarmowego. Pamiętaj: należy stosować go z umiarem, nie dłużej niż przez 2 tygodnie bez przerwy. Standardowa porcja to około 100–150 ml naparu na raz.
Nalewka z piołunu
Składniki: Liście piołunu, woda, spirytus
Jak zrobić? Zbierz garść młodych liści piołunu, przepłucz je wodą i pozostaw do wyschnięcia lub osusz papierowym ręcznikiem. Liście włóż do butelki lub słoika, zalej spirytusem i zakręć. Tak przygotowaną miksturę pozostaw w chłodnym i ciemnym miejscu na ok. 2 tygodnie. W tym czasie możesz od czasu do czasu wstrząsnąć naczyniem. Po upływie tego czasu przelej nalewkę do poręcznego naczynia, odcedzając liście. Stosuj ją w niewielkich ilościach – kilka ml przed jedzeniem wystarczy, by wesprzeć trawienie. Taka nalewka nazywana jest też absyntem i od wieków bywa stosowana jako ziołowy preparat żołądkowy. To klasyczna mieszanka ziołowa, która od pokoleń gości w domowych apteczkach.
Kąpiel z piołunem
Jeśli jesteś zmęczony/zmęczona, bolą cię mięśnie i stawy, koniecznie wypróbuj kąpieli w naparze z piołunu. Weź 2–3 łyżki suszonych ziół bylicy, zalej wodą i gotuj przez kilka minut. Napar odcedź i dodaj do kąpieli. Taka kąpiel działa nie tylko relaksująco, ale i tonizująco na skórę ciała. Zioło wspomaga też walkę z grzybicą, więc to przyjemny i pożyteczny rytuał w jednym.
Piołun a wątroba i układ trawienny – co warto wiedzieć?
Jednym z najbardziej cenionych zastosowań bylicy piołun jest jej wpływ na wątrobę i cały układ trawienny. Gorzki smak tej rośliny to nie przypadek – to właśnie goryczkowe substancje czynne (anabsyntyna i artabsyna) są odpowiedzialne za efekt żółciowy. Stymulują one wydzielanie soków trawiennych i żółci, co przekłada się na lepsze trawienie tłustych posiłków. Można powiedzieć, że piołun to taki naturalny pomocnik wątroby – pobudza ją do działania, wspomaga wydzielanie soków i pomaga uporać się z uczuciem ciężkości po obfitym jedzeniu.
Warto zaznaczyć, że medycyna ludowa od dawna stosowała piołun przy zaburzeniach żołądkowych, a współczesne zielarstwo potwierdza żołądkowy i żółciowy charakter tego ziołu. Napar działa kojąco na błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, wspomaga perystaltykę jelit i pomaga przy uczuciu wzdęcia. Osoby z zaburzeniami trawienia sięgają po to ziele z dobrym skutkiem – bylica piołun ma tu naprawdę wiele do zaoferowania. Pamiętaj jednak, że w przypadku owrzodzeń żołądka i dwunastnicy stosowanie piołunu jest przeciwwskazane – warto skonsultować się z lekarzem lub fitoterapeutą przed włączeniem go do swojej rutyny.
UWAGA!
Nie zaleca się spożywania produktów z piołunu dla małych dzieci, kobiet w ciąży i karmiących oraz osób z chorobami serca, wrzodami żołądka i dwunastnicy i hemoroidami. Tujon zawarty w roślinie działa toksycznie przy zbyt dużym spożycia, dlatego zawsze przestrzegaj zalecanych dawek i nie stosuj ziela przez długi czas bez przerwy. Bielica (inna nazwa potoczna bylicy) to roślina bezpieczna przy rozsądnym stosowaniu – kluczem jest umiar.
