Wśród polecanych i ostatnio coraz częściej uprawianych roślin jagodowych jest jagoda kamczacka. To prawdziwy superowoc prosto z dalekiej północy, który powoli podbija polskie ogrody i talerze. Najnowsze badania wykazały, że owoce jagodowe zawierają bardzo dużą ilość składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jeśli jeszcze nie wiesz, dlaczego warto ją uprawiać – zaraz to się zmieni.
Jagoda kamczacka jest potoczną nazwą wiciokrzewu kamczackiego (Lonicera caerulea, syn. Lonicera caerulea L.). Jej inne nazwy to: wiciokrzew siny, suchodrzew jadalny, suchodrzew siny, suchodrzew błękitny, lonicera, borówka kamczacka. Warto wiedzieć, że nazwa haskap pochodzi z języka rdzennych mieszkańców japońskiej wyspy Hokkaido – i właśnie pod tą nazwą jagoda kamczacka zdobywa popularność na rynkach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Krzew dorasta do 2,5 m wysokości (zazwyczaj jednak nie przekracza 1,5 m). Nie jest zbyt dekoracyjny, dlatego uprawia się go w mniej reprezentacyjnym miejscu w ogrodzie. Jego główną zaletą są nieduże, wydłużone (1,5–3 cm), niebieskoczarne jagody (nazywane borówkami kamczackimi) o słodko-kwaśnym smaku z lekką nutą goryczy. Owoce dojrzewają bardzo wcześnie i nierównomiernie – można je zbierać już w drugiej dekadzie maja.
Uprawa i wymagania suchodrzewu jadalnego
Jagoda kamczacka jest zdecydowanie prosta w uprawie. Z łatwością poradzi sobie z nią nawet początkujący ogrodnik. Można ją sadzić jesienią (październik–listopad) lub wiosną (najlepiej w kwietniu). Ziemię przed sadzeniem warto użyźnić, np. dodać przefermentowany obornik lub mieszając ziemię w dołkach z żyznym, torfowym podłożem. Sadzonki sadzi się w rozstawie 1–1,5 m, w zależności od stanowiska, żyzności gleby i siły wzrostu danej odmiany. Po posadzeniu krzewy należy obficie podlać. Jagodę zaleca się sadzić w miejscach słonecznych i ciepłych, by wytwarzała dorodniejsze, dobrze wybarwione owoce. Lubi glebę żyzną, przepuszczalną o lekko kwaśnym pH. Trzeba jednak zwrócić uwagę – jagoda kamczacka jest obcopylna, dla lepszego plonowania warto zestawiać ze sobą różne odmiany, by umożliwić zapylanie się nawzajem (zapylenie krzyżowe). Jest w pełni mrozoodporna.
Cięcie jagody kamczackiej
Przycinane krzewy lepiej plonują i rzadziej chorują. Cięcie przeprowadza się dopiero w 4.–5. roku uprawy, usuwając część najstarszych pędów i tych nisko położonych, na których zawiązuje się niewiele pędów. Młodszych roślin z reguły się nie przycina, chyba że potrzebne jest cięcie sanitarne polegające na usuwaniu pędów uschniętych, uszkodzonych lub w inny sposób problematycznych.
Właściwości owoców jagody kamczackiej i co można z nich zrobić?
Owoce jagody kamczackiej są wykorzystywane w medycynie ludowej, ponieważ działają obniżając ciśnienie tętnicze i zmniejszając ryzyko zawału serca, zapobiegając anemii, spowalniając rozwój jaskry, jako lek przeciwmalaryczny. Z suszonych kwiatów wiciokrzewu przyrządza się lecznicze napary, które działają hamująco na rozwój bakterii i wirusów. Znajdują one zastosowanie w zwalczaniu przeziębień, grypy oraz infekcji górnych dróg oddechowych. W leczeniu bólu gardła, nieżytu nosa oraz stanów zapalnych dziąseł wskazane jest stosowanie płukanek przygotowanych na bazie wywaru z kwiatów wiciokrzewu kamczackiego. Sok z jagody kamczackiej wykorzystywany jest w łagodzeniu objawów towarzyszących chorobie wrzodowej oraz w leczeniu chorób skórnych. Owoce kamczatki znajdują szerokie zastosowanie w kuchni, nie tylko jako słodko-kwaśna przekąska. Wykorzystywane są jako składnik sałatek owocowych, galaretek oraz dodatek do lodów i ciast. Na bazie jagód kamczackich przygotowuje się zimowe przetwory, takie jak konfitury, dżemy i soki, ale również prozdrowotne nalewki.
Jagoda kamczacka – superowoc o niezwykłym składzie. Co kryje się w każdej porcji?
Gdybyś miał wskazać jeden owoc, który robi furorę wśród dietetyków i badaczy zdrowia na całym świecie, jagoda kamczacka byłaby bardzo mocnym kandydatem. To nie jest zwykła borówka – to prawdziwy superowoc, który przy swoich skromnych rozmiarach kryje imponujący ładunek wartości odżywczych. Już jedna nieduża porcja, czyli około 100 g świeżych jagód, dostarcza organizmowi całe mnóstwo tego, czego mu potrzeba.
Zacznijmy od witamin. Wysoka zawartość witaminy C to jeden z głównych atutów tych owoców – haskap bije na głowę niejedną cytrusową legendę. W 100 g jagód znajdziesz nawet kilkadziesiąt mg tej witaminy, co robi ogromną różnicę dla odporności i kondycji skóry. Do tego dochodzi witamina K, która dba o prawidłowe krzepnięcie krwi i zdrowie kości, oraz cały zestaw witamin z grupy B. Pod względem minerałów również nie ma na co narzekać – potas, magnez (w tym nawet kilkanaście mg na 100 g), fosfor i żelazo to składniki, które wspierają prawidłową pracę mięśni, serca i układu nerwowego.
Co jednak naprawdę wyróżnia jagodę kamczacką wśród owoców jagodowych, to zawartość polifenoli – czyli naturalnych związków, które działają w organizmie jak armia antyoksydantów. Jagoda kamczacka jest bogate źródłem polifenoli, zwłaszcza antocyjanów, które odpowiadają za jej intensywny, granatowoczarny kolor. To właśnie te substancje chronią komórki przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki, spowalniają procesy starzenia i wzmacniają naturalną ochronę przed chorobami. Pod tym względem haskap śmiało może konkurować z czarną porzeczką czy maliną, a zdaniem wielu badaczy – nawet je przewyższać. Nie bez powodu mówi się, że zawartość polifenoli w jagodzie kamczackiej należy do najwyższych wśród popularnych owoców jagodowych dostępnych w naszym klimacie. Warto też wspomnieć, że uwagi na wysoką zawartość wody owoce te są niskokaloryczne i sprawdzają się doskonale w lżejszej diecie. A do tego jeszcze 4 gramy błonnika na porcję – całkiem niezły wynik jak na tak małego bohatera.
Liczne właściwości prozdrowotne jagód haskap – co mówi nauka?
Jagody kamczackie mają potencjał, który od lat przyciąga uwagę naukowców na całym świecie – szczególnie w Japonii, Kanadzie i coraz częściej w Polsce. Liczne właściwości prozdrowotne tych owoców zostały już potwierdzone w szeregu badań, a wyniki są naprawdę zachęcające. Jak to zwykle bywa z prawdziwymi superfruktami – im więcej się ich bada, tym lepiej wypadają.
Zacznijmy od serca i układu krążenia. Jagody kamczackie mają potencjał obniżający wartości ciśnienia tętniczego, co udowodniono w kilku badaniach klinicznych. Konkretnie: regularne spożywanie 50 g jagód haskap dziennie pozwoliło obniżyć wartości ciśnienia 6–7 mmHg już po 8 tygodniach trwania badania. Brzmi jak dużo? Dla kogoś z nadciśnieniem to całkiem znacząca różnica. Mechanizm jest prosty – obecne w jagodach kamczackich antocyjany rozluźniają naczynia krwionośne i poprawiają przepływ krwi, co przekłada się na realne obniżenie ciśnienia krwi bez skutków ubocznych. Jagodach kamczackich mają korzystny wpływ również na poziom złego cholesterolu LDL – badania przeprowadzone na modelu mouse model of high fat diet wykazały wyraźną redukcję jego stężenia we krwi, co jest świetną wiadomością dla osób dbających o zdrowe krążenie.
Jagoda kamczacka działa też wyraźnie przeciwzapalnie – i to nie jest marketingowy slogan, ale coś, co faktycznie przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych i klinicznych. Zawarte w jagodzie kamczackiej polifenole hamują procesy zapalne w organizmie, co oznacza, że mogą pomagać w przypadkach, gdy stan zapalny staje się przewlekłym problemem – od bólów stawów, przez choroby autoimmunologiczne, aż po cukrzycę typu 2. Właściwości przeciwzapalne tych owoców sprawiają, że ich regularne spożywanie może chronić przed rozwojem wielu chorób cywilizacyjnych. Ekstrakt z jagody kamczackiej działa hamująco na namnażanie się bakterii i wykazuje działanie neuroprotekcyjne – regularne spożycie jagód haskap pozwala na zmniejszenie występowania chorób neurodegeneracyjnych, a jednocześnie poprawia funkcje poznawcze, w tym koncentrację i pamięć. Ekstraktów z jagody kamczackiej używa się też w badaniach nad ochroną wzroku – wykazano, że poprawiają krążenie w naczyniach włosowatych siatkówki plamki żółtej i zapobiega retinopatii u pacjentów z cukrzycą, co czyni je szczególnie cennym wsparciem dla osób zmagających się z tą chorobą. Przepływ krwi do mózgu, ochrona wzroku, regulacja poziomu cukru we krwi – trudno o bardziej wszechstronny owoc.
Nie sposób też pominąć roli, jaką jagoda kamczacka może odgrywać w profilaktyce cukrzycy. Obecne w jagodach kamczackich antyoksydanty i błonnik wspólnie pomagają regulować poziom cukru we krwi – spowalniają wchłanianie glukozy i zmniejszają stres oksydacyjny związany z tą chorobą. Dla osób z grupy ryzyka cukrzycy lub już chorujących, regularne spożywanie jagód haskap może być realnym wsparciem dla leczenia, oczywiście jako uzupełnienie diety, a nie zamiennik terapii. Wśród owoców jagodowych dostępnych w Polsce jagoda kamczacka wyróżnia się też najwcześniejszym sezonem zbioru – co sprawia, że jako pierwsza dostarcza nam świeżej dawki antyoksydantów po zimie, kiedy organizm potrzebuje ich najbardziej.
Działanie przeciwzapalne i neuroprotekcyjne – jagoda kamczacka jako owoc przyszłości
Naukowcy z Japonii, Kanady i Europy coraz częściej patrzą na haskap nie tylko przez pryzmat smaku czy zawartości witamin, ale przede wszystkim jako na owoc z ogromnym potencjałem terapeutycznym. Ekstrakt z jagód kamczackich trafia do kolejnych badań, a wyniki regularnie zaskakują – nawet doświadczonych badaczy z dziedziny nutrition health i medycyny prewencyjnej.
Szczególnie obiecujące są wyniki dotyczące układu nerwowego. Antyoksydanty zawarte w jagodach – przede wszystkim antocyjany – przenikają przez barierę krew–mózg i działają bezpośrednio tam, gdzie potrzeba. Poprawiają przepływ krwi do mózgu, chronią neurony przed uszkodzeniami wywołanymi przez stres oksydacyjny i hamują procesy zapalne w tkance nerwowej. Regularne spożycie jagód haskap pozwala na zmniejszenie występowania chorób neurodegeneracyjnych, a jednocześnie poprawia funkcje poznawcze – pamięć, koncentrację, a nawet nastrój. To dlatego japońska medycyna ludowa od stuleci ceniła owoce lonicera jako „pokarm dla głowy".
Jagoda kamczacka działa również przeciwzapalnie na poziomie komórkowym. Stan zapalny to dziś jeden z głównych winowajców chorób cywilizacyjnych – od chorób serca, przez cukrzycę, aż po nowotwory. Wykazano, że ekstrakt z tych jagód skutecznie redukuje markery zapalne we krwi, działa hamująco na bakterie wywołujące infekcje oraz wspiera naturalne mechanizmy obronne organizmu. Co ważne, antyoksydanty obecne w jagodach kamczackich chronią naczynia krwionośne przed uszkodzeniami i wspierają zdrowe krążenie – zarówno w dużych naczyniach, jak i w najdrobniejszych naczyniach włosowatych siatkówki. To owoc, który naprawdę zasługuje na miano superowoca – i to nie dlatego, że ktoś tak go nazwał w reklamie, ale dlatego, że nauka to po prostu potwierdza. Warto go uprawiać, jeść i przetwarzać na zimowe przetwory – bo zdrowie warto mieć pod ręką przez cały rok.
Dla porównania – popularna borówka czy malina to też świetne owoce, ale jagoda kamczacka bije je na głowę pod względem zawartości antyoksydantów i polifenoli. Jeśli więc uprawiasz już borówkę w ogrodzie i zastanawiasz się nad kolejnym krzewem jagodowym – haskap to oczywisty wybór. Pierwsze owoce zbierzesz wcześniej niż z jakiegokolwiek innego krzewu jagodowego, a lecznicze właściwości tej rośliny będą cieszyć Cię przez całe lato i poza nim – w postaci soków, dżemów i nalewek.
Najlepsze odmiany jagody kamczackiej:
- 'Wojtek' – polska odmiana wytwarzająca dorodne owoce. Daje duży plon – 3,5–5 kg z jednego krzewu;
- 'Atut' – polska odmiana o dużej wytrzymałości i plenności. Średni plon z jednej rośliny: 4 kg;
- 'Jolanta' – silnie rośnie (do 2 m); doskonała także jako zielona osłona nieestetycznych miejsc w ogrodzie. Dobrze zapyla się z 'Wojtkiem';
- 'Czelabinka' – odporna na niekorzystne czynniki atmosferyczne; owoce o nieco gruszkowatym kształcie. Dojrzewa pod koniec maja;
- 'Rebeka' – owocuje późno, bo w drugiej połowie czerwca. Owoce kwaskowate. Mocno trzymają się na pędach;
- 'Nimfa' – mniej znana odmiana. Ma słodsze owoce, bez goryczki.
