Najczęstsze choroby pomidorów – jak je rozpoznać i zwalczyć
Czerwone, soczyste i pyszne pomidory, któż z nas ich nie lubi? Możemy sami je hodować w przydomowych ogródkach, na działkach, a nawet w donicach na balkonie. Ale niestety te pyszne, zdrowe warzywa często atakowane są przez różne choroby, które prowadzą do gnicia owoców, a niekiedy nawet do zamierania całych roślin. Postaram się Wam dzisiaj przybliżyć najczęstsze choroby pomidorów, na które nasza ulubiona psiankowata jest szczególnie podatna, i podpowiem, jak ich uniknąć bądź zwalczyć, gdy patogen zaatakuje już nasze rośliny.
Zaraza ziemniaka – najgroźniejsza choroba pomidora
Wbrew swojej nazwie zaraza ziemniaka to najgroźniejsza choroba pomidora, a nie tylko problem ziemniaczanych grządek. Zaraza ziemniaka wywoływana jest przez Phytophthora infestans i jest szczególnie groźna w chłodne i deszczowe lata. Pierwsze infekcje tej choroby pomidora widoczne są już w kwietniu (w uprawie pod osłonami) lub w czerwcu (w uprawie gruntowej) – pojawiają się wtedy szarozielone, wodniste plamy na liściach. Plamy na liściach i łodygach szybko brązowieją, unerwienie blaszki staje się brunatnoczarne. Na spodniej części liścia może pojawić się szarawy nalot, zwłaszcza w warunkach dużej wilgotności, np. pod osłonami. Podobne plamy pojawiają się także na owocach – wypukłe, twarde plamy na owocach pomidora sprawiają, że owoce przedwcześnie opadają. Choroba ta bardzo szybko się rozprzestrzenia i prowadzi do zamierania całych roślin, a w konsekwencji do zniszczenia całej plantacji. To bez wątpienia najgroźniejsza choroba, z jaką może zmierzyć się miłośnik uprawy pomidorów.
W ochronie pomidorów przed zarazą ziemniaka ważne są działania profilaktyczne:
- dokładne oczyszczanie miejsca uprawy pomidorów po zakończeniu sezonu wegetacyjnego;
- regularne odkażanie bądź wymiana ziemi w uprawie pod osłonami oraz w uprawie pojemnikowej (na balkonie czy tarasie);
- unikanie sadzenia ziemniaków i pomidorów w niedalekim sąsiedztwie – to niemal pewnik wystąpienia zarazy ziemniaczanej, która najpierw zaatakuje ziemniaki, a potem przeniesie się na pomidory;
- utrzymanie cyklu zmianowania w warzywniku – pomidorów w tym samym miejscu nie powinno się uprawiać po innych gatunkach psiankowatych;
- stosowanie nawozów ze zwiększoną ilością wapnia i jednego z najważniejszych dla pomidora mikroelementów – boru; nie można natomiast przesadzać ze stosowaniem nawozów azotowych;
- tunele i namioty foliowe trzeba regularnie wietrzyć, by obniżyć wilgotność powietrza;
- rośliny podlewać w taki sposób, aby nie moczyć liści i owoców;
- można zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby, wybierając odmiany pomidorów mało podatne na zarazę ziemniaka, np. 'Koralik', 'Atol', 'Jaga', 'Najwcześniejszy' i 'New Yorker';
- pomidory nie powinny rosnąć w zbyt dużym zagęszczeniu – liście poszczególnych krzewów nie powinny się ze sobą stykać;
Zwalczanie zarazy ziemniaka:
Od pojawienia się pierwszych objawów choroby pomidory należy opryskać fungicydami – Amistar (zwalcza także szarą pleśń), Bravo, Gwarant, Previcur lub Timorex Gold (zwalcza także mączniak prawdziwy pomidora). Oprysk warto powtarzać regularnie co kilka dni, szczególnie gdy pogoda sprzyja rozwojowi choroby.
Alternarioza pomidora – sucha plamistość liści
Alternarioza pomidora, wywoływana przez grzyb Alternaria solani, to kolejna choroba grzybowa, która potrafi skutecznie uprzykrzyć sezon. Alternarioza poraża przede wszystkim pomidory uprawiane w gruncie, szczególnie w ciepłe (ok. 30°C) i deszczowe lata. Objawy chorobowe na pomidorach to pojawiające się na liściach ciemnobrunatne plamy ograniczone nerwami, o wyraźnie zarysowanym koncentrycznym strefowaniu – wyglądają trochę jak małe tarcze strzelnicze. Plamy osiągają wielkość do 1,5 cm i z czasem zasychają oraz wykruszają się w środku. Liście żółkną, zwijają się i obumierają wraz z rozwojem choroby. Porażenie owoców zlokalizowane jest w miejscach uszkodzenia skórki i w zagłębieniu szypułki – porażone owoce gniją, a na powierzchni plam widoczny jest nalot grzybni. Plamistość liści wywoływana przez ten patogen może w sprzyjających warunkach doprowadzić do defoliacji całej rośliny.
Zwalczanie alternariozy pomidora
Do zwalczania alternariozy pomidora wykorzystuje się preparaty chemiczne zalecane w ochronie pomidorów przed zarazą ziemniaka. Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia tej choroby pomidorów, należy unikać uprawy pomidorów w pobliżu plantacji ziemniaków. W miejscu, gdzie wystąpiła choroba, przez 3–4 lata nie uprawiamy pomidorów – warto zaplanować sobie przerwę w uprawie pomidora i przez kilka sezonów posiać tam coś zupełnie innego. Po zbiorach dokładnie oczyszczamy miejsce uprawy ze wszystkich resztek roślinnych. Można również wykonać profilaktyczne opryski pomidorów preparatem Biosept Active 33 SL.
Mączniak prawdziwy pomidora – biały nalot na liściach
Mączniak prawdziwy pomidora wywoływany jest przez grzyba Euoidium lycopersici i rozpoznasz go na pierwszy rzut oka – objawy porażenia pomidora mączniakiem prawdziwym widoczne są w postaci białego nalotu. Najpierw są to białe plamki na górnej stronie liścia, które szybko zlewają się ze sobą i stopniowo pokrywają cały liść. Biały nalot może pojawić się także na ogonkach liściowych i pędach pomidorów – choroba sukcesywnie wędruje od dołu do góry rośliny jak niechciany gość, który nie zamierza wychodzić. Zarodniki przemieszczają się z prądem powietrza, zarażając sąsiednie rośliny. Choroba pojawia się najczęściej w okresach ciepłych i suchych, choć samo zakażenie mączniakiem następuje w wilgotnym środowisku – grzybowi wystarczy do tego nawet poranna rosa. Gdy liście pomidorów pojawiają się pierwsze drobne plamki, czas działać bez zwłoki.
Zwalczanie mączniaka prawdziwego
Zaczynamy już w momencie zauważenia pierwszych drobnych plamek na liściach pomidorów – zwlekanie tylko pogarsza sytuację. Stosujemy fungicydy Tiowol, Topsin (zwalcza również szarą pleśń), Nimrod lub Timorex Gold (zwalcza także zarazę ziemniaka). Oprysk powtarzamy zgodnie z zaleceniami producenta środków ochrony roślin.
Szara pleśń – gdy grzyby atakują łodygę i owoce
Szara pleśń wywoływana jest przez grzyb Botrytis cinerea i jest jedną z tych chorób, które poraża najczęściej resztki okwiatu, szypułki kwiatowe oraz miejsca po oberwanych liściach – czyli tam, gdzie roślina jest po prostu najbardziej odsłonięta. Na łodygach pomidorów tworzą się szare, stopniowo powiększające się plamy, pokryte charakterystycznym szarobiałym nalotem. Roślina bardzo często zamiera powyżej miejsca porażenia. Szypułki owoców i same owoce gniją od tzw. piętki. Tej chorobie pomidorów sprzyjają długotrwałe opady oraz duże zagęszczenie roślin. W uprawach pod osłonami ważne jest, aby nie dopuścić do skraplania się pary wodnej – trzeba regularnie wietrzyć tunele foliowe lub szklarnie, bo szara pleśń to grzyb, który kocha duszną, zawilgoconą atmosferę jak nikt inny.
Zwalczanie szarej pleśni na pomidorze:
Zabieg opryskiwania powinno się wykonać zapobiegawczo lub bezpośrednio po zauważeniu pierwszych objawów szarej pleśni na pomidorach, stosując jeden z preparatów: Amistar (zwalcza także zarazę ziemniaka), Dithane NeoTec, Polyram, Switch, Topsin (zwalcza również mączniaka prawdziwego pomidora). Pamiętaj, że środki ochrony roślin stosuj zgodnie z etykietą i z zachowaniem karencji.
Choroby bakteryjne pomidora – bakteryjna cętkowatość i rak bakteryjny
Nie tylko grzyby mogą spędzać sen z powiek miłośnikom uprawy pomidorów. Choroby bakteryjne potrafią być równie uciążliwe, a ich objawy bywają mylone z chorobami grzybowymi, co utrudnia szybką reakcję. Bakteryjna cętkowatość pomidora to jedna z częściej spotykanych chorób bakteryjnych w naszych ogrodach. Objawia się pojawieniem drobnych, wodnistych plamek na liściach, które z czasem ciemnieją i otaczane są żółtą obwódką. Bakteryjna cętkowatość atakuje liście, łodygi i owoce – na owocach i liściach pojawiają się charakterystyczne, ciemne plamki z jasną obwódką, które wyglądają jak małe strupki. Cętkowatość pomidora może w sprzyjających warunkach (ciepło i wysoka wilgotność) zniszczyć znaczną część plonu. Z kolei rak bakteryjny to choroba, której patogen wnika do wnętrza rośliny przez uszkodzenia mechaniczne lub otwory szparkowe. Objawy porażenia obejmują więdnięcie i żółknięcie liści, a na łodygach pojawiają się charakterystyczne brunatne przebarwienia i pęknięcia. Rak bakteryjny potrafi doprowadzić do zamierania całych pędów. W zwalczaniu chorób bakteryjnych kluczowa jest profilaktyka: używanie zdrowego materiału siewnego, dezynfekcja narzędzi oraz unikanie pracy przy mokrych roślinach. Jako środki ochrony roślin stosuje się preparaty miedziowe – działają one bakteriostatycznie i stanowią pierwszą linię obrony. Mozaika pomidora, choć wywoływana przez wirusa, często towarzyszy obu wyżej wymienionym schorzeniom, osłabiając roślinę i zwiększając jej podatność na kolejne infekcje.
Choroby korzeni pomidorów i szkodniki pomidorów – co dzieje się pod ziemią
Pielęgnując pomidory, często skupiamy wzrok na tym, co widać nad ziemią – na liściach, pędach i owocach. Tymczasem choroby korzeni pomidorów i różne szkodniki pomidorów potrafią siać spustoszenie tam, gdzie tego nie widać. Korzenie pomidorów mogą być atakowane przez grzyby glebowe, m.in. z rodzaju Fusarium i Pythium, które powodują zgniliznę podstawy łodygi i więdnięcie całej rośliny mimo pozornie wystarczającego podlewania. Choroba korzeni objawia się zazwyczaj nagłym więdnięciem i żółknięciem liści bez wyraźnej zewnętrznej przyczyny – liście żółkną od dołu, pęd traci turgor i roślina wygląda jakby konała z pragnienia, choć gleba jest wilgotna. Sprawdzonym sposobem jest wyciągnięcie rośliny i sprawdzenie korzeni – jeśli są brązowe, zgnite i nieprzyjemnie pachną, mamy odpowiedź. Wśród szkodników, które żerują na korzeniach pomidorów, warto wymienić nicienie – mikroskopijne organizmy, które powodują powstawanie charakterystycznych narośli (guzów) na korzeniach i znacząco osłabiają pobieranie wody oraz składników odżywczych z gleby. Choroby i szkodniki atakujące korzenie są szczególnie groźne, bo długo pozostają niezauważone. Profilaktycznie warto stosować zmianowanie, nie uprawiać pomidorów rok po roku w tej samej glebie oraz stosować preparaty biologiczne wzmacniające strefę korzeniową. Regularne sprawdzanie stanu roślin i szybka reakcja na pierwsze objawy to klucz do udanej i obfitej uprawy pomidorów.
Zwalczanie chorób pomidorów – objawy chorób pomidora i sposoby ich zapobiegania
Zwalczanie chorób pomidorów zaczyna się tak naprawdę zanim posiejemy pierwsze nasionko. Objawy chorób pomidora bywają mylące – plamy na liściach i łodygach mogą wyglądać podobnie niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z alternariozą, zarazą ziemniaka czy chorobą bakteryjną. Dlatego warto nauczyć się czytać rośliny jak otwartą księgę. Pamiętaj o kilku żelaznych zasadach: stosuj zmianowanie i nie uprawiaj pomidorów w tym samym miejscu częściej niż co 3–4 lata, wybieraj odporne odmiany pomidorów, dbaj o prawidłowe nawożenie i nie doprowadzaj do nadmiernej wilgotności podłoża i powietrza wokół roślin. Gdy pierwsze objawy chorób już się pojawią, sięgaj po odpowiednie środki ochrony roślin – zarówno chemiczne fungicydy, jak i preparaty biologiczne mają swoje miejsce w ogrodowej apteczce. Opryski pomidorów wykonuj wieczorem lub wczesnym rankiem, gdy pszczoły nie latają, a temperatura nie przekracza 25°C. Pamiętaj też, że rośliny silne i dobrze odżywione są po prostu trudniejszym celem dla każdego patogenu – zdrowa gleba i odpowiednia uprawa to najlepsza polisa ubezpieczeniowa dla Twoich pomidorów.
