Kompostowanie odpadów to doskonały i najtańszy sposób na pozyskanie wysokiej jakości ziemi ogrodowej bogatej w wartościowy nawóz organiczny. Kompost, nazywany "złotem ogrodników", znacznie podnosi jej jakość. To nieoceniony nawóz, który możesz wyprodukować samodzielnie — i to praktycznie za darmo. Sprawdź, jak to zrobić.
Jak powstaje kompost?
Kompost to nic innego jak rozłożona przez bakterie i inne mikroorganizmy materia organiczna. Aby proces kompostowania, czyli gnicia i rozkładu, przebiegał właściwie, niezbędna jest temperatura w granicach 60–70°C, wilgoć oraz dostęp powietrza. W wyniku kompostowania powstaje ziemia ogrodowa zwana kompostem. Jest ona bogata w humus, wyróżnia się wysoką jakością i zasobnością. Jako naturalny nawóz, kompost zawiera wszystkie niezbędne dla roślin składniki — makro- i mikroelementy, które działają jak kompletny zestaw witamin. Dlatego dodanie kompostu do zwykłej ziemi użyźnia ją i poprawia jej strukturę. Świeży kompost uzyskamy już po kilku tygodniach, na tzw. ziemię kompostową, czyli dobrze rozłożony kompost, będziemy musieli poczekać kilka miesięcy.
Skład kompostu — co wrzucać, a czego lepiej nie
Zastanawiasz się, co może trafić do Twojego kompostownika, a co nie powinno się w nim znaleźć? Ogólnie rzecz ujmując, w kompostowniku mogą "wylądować" wszystkie surowce organiczne. Jeżeli więc posiadasz swój ogród, do kompostowania doskonale będą nadawały się wszelkiego rodzaju odpady ogrodowe. Mogą to być liście, trawa, gałąź po gałęzi rozdrobnione przed wrzuceniem, łodyga po łodydze z grządki warzywnej czy części roślin kwiatowych i warzyw. Odpowiednim materiałem na pryzmę kompostową są również odpady kuchenne, jak resztki owoców, warzyw i owoców, fusy z kawy i herbaty wraz z bibułowymi filtrami, skorupka po skorupce jajek, obierki z ziemniaków czy marchwi, a nawet bibułowe lub wykonane z biodegradowalnego papieru ręczniki. Pamiętaj tylko, żeby nie wrzucać zadrukowanego papieru — farby drukrskie to nie jest to, czego szukają Twoje rośliny.
Do kompostowania nie nadają się natomiast materiały nieorganiczne, które nie ulegają rozkładowi. Nie można również wykorzystywać resztek potraw mięsnych, ryb, produktów mącznych, ponieważ swoim zapachem wabią szkodniki — szczury i myszy. Uważaj też na chwasty z nasionami — jeśli temperatura pryzmy nie będzie wystarczająco wysoka, nasionami tymi obsiejesz potem cały ogród. Podobnie ostrożnie postępuj z orzechami włoskimi i liśćmi dębu — zawierają substancje, które mogą hamować rozkład.
Najlepsze surowce na kompost ogrodowy
Poniżej przedstawiamy skrótowy wykaz najpopularniejszych surowców na kompost:
- skoszona trawa — bogactwo azotu. Odczekaj, aż trochę przeschnie, następnie wsypuj na pryzmę cienkimi warstwami.
- fusy z kawy — źródło azotu i fosforu. Fusy z kawy i herbaty możesz wrzucać razem z filtrami, ale tylko wykonanymi z niebielonej bibuły.
- liście — wysoka zawartość węgla i innych składników odżywczych. Rozdrobnij i wymieszaj z odpadami bogatymi w azot.
- kępy traw — wraz z ziemią. Szybko ulegają rozkładowi. Starannie wymieszaj z zielonymi lub brązowymi odpadami.
- miąższ owoców — zawiera bardzo dużo azotu, jest również źródłem wilgoci.
- gałęzie i zrębki drewna — rozkładają się powoli, dlatego koniecznie rozdrobnij je przed kompostowaniem. Zrębki świetnie napowietrzają całą masę. Zadbaj też o regularne wietrzenie pryzmy.
- trociny — duża zawartość węgla. Wymieszaj z resztkami trawy. Stosuj w niewielkich ilościach.
- drewniane wióry — źródło węgla. Rozkładają się wolno, aby przyspieszyć proces, możesz je rozdrobnić.
- popiół drzewny — bogactwo potasu. Popiół drzewny z kominka stosuj ostrożnie — zbyt duża ilość może wypalać rośliny i zaburzać odczyn gleby.
- skorupki jajek — świetne źródło wapnia, neutralizują kwasowość kompostu. Warto je lekko pokruszyć przed wrzuceniem.
- obierki warzyw — klasyczne odpady kuchenne, idealne do kompostownika. Obierki z ziemniaków, marchwi czy buraków rozkładają się szybko i wzbogacają kompost w cenne składniki.
❗ UWAGA
Zwróć uwagę na stan roślin, które trafią do Twojego kompostu. Rośliny chore lub uszkodzone przez szkodniki mogą roznosić choroby po całym ogrodzie. Pamiętaj też, żeby nie wrzucać chwastów, które już zdążyły zakwitnąć i zawiązać nasionami obsypane łodygi — to prosta droga do samosiejek wszędzie tam, gdzie rozłożysz gotowy kompost.
Jaki kompostownik wybrać — pryzma, silos czy termokompostownik?
Do podstawowych metod kompostowania należą:
- pryzma kompostowa
Najprostsza i najtańsza metoda pozyskiwania kompostu. Surowce usypane są w niej warstwami. Może zostać utworzona w wyznaczonym miejscu działki — optymalna wysokość i szerokość pryzmy kompostowej to 1 m. Warto pamiętać, by co pewien czas przesypywać zawartość pryzmy kompostowej, aby zapewnić dobry dostęp powietrza i cyrkulację powietrza przez całą masę. Idealnie, jeśli uda Ci się to zrobić kilka razy w sezonie.
- silosy kompostowe
Dostępne w różnych wersjach w sklepach ogrodniczych. Możesz je też zbudować samemu z desek lub palet — to świetny sposób na tani przydomowy kompostownik z charakterem. Posiadają otwory wentylacyjne i nie wymagają tak częstego przesypywania materiału jak otwarta pryzma.
- termokompostownik
Wyróżnia go specjalna konstrukcja z solidniejszymi ścianami i biofiltrem, pozwalająca utrzymać korzystną dla kompostowania temperaturę. Dzięki temu termokompostownik może dostarczyć dobrze rozłożony kompost już po 8 tygodniach. To idealne rozwiązanie dla niecierpliwych ogrodników, którzy chcą mieć gotowy kompostownik pracujący przez cały rok — nawet jesienią.
Jak ustawić kompostownik i zadbać o idealne warunki
Zakładanie kompostownika najlepiej jest rozpocząć w okresie od wiosny do jesieni, gdy temperatura jest dodatnia. Zanim zdecydujesz się ustawić kompostownik, dobrze przemyśl jego lokalizację. Jako miejsce wybierz teren zacieniony i osłonięte od wiatru miejsce — zbyt mocne słońce wysusza pryzmę, a wiatr wyziębią ją szybciej, niż byś chciał. Sposób urządzania kompostownika zależy od tego, jaki rodzaj wybierzesz. W przypadku kompostowników z tworzywa sztucznego sprawa jest prosta — wystarczy systematycznie wrzucać do niego resztki organiczne. Tworzenie kompostu możesz też wspomóc naturalnymi preparatami — preparat zawierający żywe kultury bakterii to taki "starter" przyspieszający cały proces. Decydując się na stworzenie kompostownika w formie pryzmy lub samodzielnie wykonanego silosu z desek lub palet, powinieneś trzymać się kilku zasad:
1️⃣ Zbierz i rozdrobnij odpady ogrodowe. Spulchnij ziemię pod silosem. Przemieszaj odpady grube z drobnymi.
2️⃣ Na dnie silosu ułóż warstwę grubszych odpadów, ok. 10–15 cm. Pozostałe przemieszane odpady wysypuj warstwami — naprzemiennie mokre (zielone) i suche (brązowe). Warto je też co jakiś czas przesypywać widłami, żeby napowietrzyć całość.
3️⃣ Dodaj starter do kompostu (kupisz go w sklepie ogrodniczym). Wetknij w pryzmę termometr. Obserwuj temperaturę — po ok. dwóch dniach powinna osiągnąć ok. 70°C. To czas, by polać pryzmę wodą.
4️⃣ Wykonaj test stopnia rozłożenia kompostu. Możesz to zrobić np. wysiewając pieprzycę do małej ilości kompostu. Jeśli po tygodniu pojawią się zielone liście, Twój kompost jest gotowy. Jeśli żółte — musisz jeszcze trochę odczekać.
ℹ️ WARTO WIEDZIEĆ
Jeżeli chcesz wyprodukować kompost dla roślin wymagających kwaśnego podłoża, do zwykłego kompostu dodaj igły sosnowe lub kwiaty azalii. Pamiętaj jednak, by stanowiły one nie więcej niż 10% wszystkich odpadów.
Przesiewanie gotowego kompostu
Dobrze rozłożony kompost będzie miał ciemnobrązową barwę i strukturę drobno gruzełkowatą — powinna wyglądać i pachnieć jak leśna ziemia po deszczu, nie jak gnijące odpadki. Ponieważ poszczególne składniki kompostu nie rozkładają się równomiernie, możesz natrafić na grubsze resztki, które jeszcze nie rozłożyły się do końca. Przed użyciem kompostu musisz więc je usunąć — najlepszym sposobem jest odsianie przez sito budowlane. Pozostałe po oddzieleniu grube resztki możesz ponownie wrzucić na pryzmę kompostową lub jeszcze lepiej — wykorzystać je zamiast startera do zainicjowania kolejnej pryzmy. Najczęściej jednak zanim zużyje się kompost z pierwszej pryzmy, kolejna zdąży już dojrzeć. W ten sposób zachowasz ciągłość i stałe źródło kompostu przez cały rok.
Jak używać kompostu w ogrodzie — żeby nie przenawozić roślin
Gotowy kompost to prawdziwa skarbnica składników odżywczych, ale jak z każdym nawozem — umiar jest kluczem. Możesz go stosować jako nawóz pod drzewa i krzewy, rozsypując go wokół podstawy rośliny i delikatnie mieszając z wierzchnią warstwą gleby. Świetnie sprawdzi się też na grządce warzywnej — wystarczy wymieszać go z podłożem przed sadzeniem. Pamiętaj jednak, żeby nie przesadzić: zbyt duże dawki mogą przenawozić rośliny i zaburzyć naturalną równowagę gleby. Reguła jest prosta — lepiej dać mniej i obserwować, jak reagują pędy i liście, niż na raz wysypać całą zawartość kompostownika pod jedną roślinę. Kompost świetnie działa też na rośliny doniczkowych — wymieszaj go z ziemią w proporcji 1:3 i przekonaj się, jak ożywają kolejne pędy.
Co ważne, wartościowy kompost poprawia strukturę gleby nie tylko od razu, ale działa długofalowo. Wzbogaca społeczność organizmów glebowych, przyciąga dżdżownice, które dodatkowo spulchniają glebę, i zmniejsza zapotrzebowanie na drogie nawozy mineralne. To najlepszy darmowy nawóz, jaki możesz wyprodukować we własnym ogrodzie — a przy okazji doskonały sposób na zagospodarowanie odpadów bio i resztek roślinnych w myśl zasady obiegu materii w przyrodzie.
Kalendarz prac — co i kiedy robić z kompostem
Podsumowując, zostawiamy krótki harmonogram, co i kiedy robić, aby Twój kompost był użyteczny przez cały rok:
WIOSNA — Gromadzenie
Wiosnę wykorzystaj na zbieranie materiału kompostowego i założenie pryzmy. To też dobry moment, by użyć dojrzałego kompostu z poprzedniego sezonu — rozsyp go na grządkach i wymieszaj z ziemią przed pierwszymi siewami.
LATO — Zwilżanie
Pamiętaj, by pryzmę kompostową w upalnym okresie zraszać wodą. Jeżeli nie wiesz, kiedy należy to zrobić, wykonaj prosty test. Ściśnij w dłoni niewielką ilość kompostu — powinna być wilgotna jak wyciśnięta gąbka. Jeżeli jest zbyt sucha, zwilż ją. W przypadku gdy wody jest za dużo, domieszaj suchych odpadów. To też czas, gdy bioodpad z kuchni — resztki owoców, obierki, fusy z kawy — trafia do kompostownika najintensywniej.
JESIEŃ — Uzupełnianie
Jesień to złoty czas dla kompostownika — liście, resztki roślinne po letnim sezonie, skoszona trawa z ostatnich koszeń. Wszystkie te odpady organiczne wzbogacą pryzmę i zapewnią pracę mikroorganizmom przez całą zimę. Pamiętaj, by nie wrzucać chwastów, które zdążyły zawiązać nasiona.
ZIMA — Ochrona
W przypadku otwartych pryzm kompostowych należy zadbać o ich ochronę w okresie zimowym. Swoją pryzmę możesz przykryć świerczyną lub dużymi liśćmi (doskonale sprawdzają się liście rabarbaru). Termokompostownik lub dobrze zaizolowany silos z desek poradzi sobie nawet w mroźne miesiące.
