Uprawa warzyw, owoców i przypraw jest coraz częstszym dopełnieniem krajobrazu pełnego zieleni. Niestety klimat panujący w naszym kraju nie zawsze sprzyja roślinom. Kapryśna pogoda i zmieniające się pory roku sprawiają, że nie wszystkie gatunki czują się u nas dobrze. Jeśli więc chcesz uprawiać rośliny, które potrzebują więcej ciepła i nie tolerują chłodu, zdecyduj się na ich uprawę pod osłonami. Ma ona wiele zalet. Jest jednak kilka rzeczy, które nieco różnią ją od tradycyjnej uprawy polowej. Przyjrzyjmy się więc bliżej temu, czym są osłony ogrodnicze i jak z nich korzystać.
Dlaczego warto uprawiać rośliny pod osłonami?
Ograniczeniem w uprawie na otwartej przestrzeni jest klimat i zmieniające się pory roku. Każdy ogrodnik, nawet hobbysta, ma świadomość, że osłonięcie upraw da roślinom większe szanse na przetrwanie trudnych warunków pogodowych. Warzywa pod osłonami mają po prostu lepsze warunki do życia – jak roślina w ciepłym swetrze podczas jesiennego chłodu. Taki sposób uprawy wydłuża okres wegetacji o kilka do kilkunastu tygodni, co pozwala przyspieszyć zbiory i cieszyć się plonami wcześniej niż sąsiad z działki obok. Uprawy pod osłonami umożliwiają także hodowanie roślin ciepłolubnych, które bez dodatkowej ochrony po prostu nie dałyby rady w naszym klimacie. Osłony ogrodnicze to gwarancja większych plonów – pozwalają uzyskać je nawet u roślin, które w uprawie gruntowej mogłyby nie zdążyć przed końcem sezonu. W wyliczaniu zalet nie można zapomnieć również o tym, że rośliny uprawiane pod osłonami nie narażone są na grad, ulewny deszcz, silny wiatr ani natarczywe ptaki. To także doskonały sposób na ochronę przed szkodnikami i chorobami. Tunel foliowy lub nawet niewielka szklarnia sprawią, że będziesz mógł spać spokojnie bez obaw o przymrozek czy zniszczenia spowodowane gwałtownymi zmianami pogody.
Czym wyróżniają się tunele foliowe?
Tunele foliowe wykorzystywane są przede wszystkim pod uprawę warzyw. Najczęściej są to konstrukcje wykonane z rurek z ocynkowanej stali wygiętych w łuki. Materiałem pokryciowym jest folia – lekka, tania i zaskakująco skuteczna. Na przeciwległych końcach tuneli znajdują się drzwi, które umożliwiają wietrzenie, bo bez dobrego przepływu powietrza nawet najlepsza osłona zamieni się w saunę. Tunele foliowe mogą mieć różny rozmiar. Z reguły spotykamy podział na niskie tunele (do 150 cm) oraz wysokie (powyżej 150 cm). W przypadku tunelu foliowego wysokiego mamy komfortowe warunki do pracy wewnątrz tunelu bez konieczności chodzenia na kolanach – co docenia każdy, kto kiedykolwiek próbował pielić w pozycji żaby. Tunel foliowy to doskonały sposób na uprawę gatunków ciepłolubnych – pomidorów, ogórków, papryki czy melonów. Dzięki niemu możesz przyspieszyć zbiory nawet o kilka tygodni. Tunel foliowy to także jeden ze sposobów na mniejsze zużycie nawozów i środków ochrony roślin, bo okrycie chroni glebę i rośliny kompleksowo. Ogranicza on również występowanie chorób u roślin oraz atakowanie ich przez szkodniki. Posiadanie takiej konstrukcji znacznie obniża koszty upraw. Zaoszczędzone pieniądze możesz przeznaczyć na rozwój ogrodu, zamiast jego utrzymanie.
Jak wygląda uprawa w szklarniach?
Uprawa roślin w szklarniach to zdecydowanie temat na osobny wpis. Szklarnia to Rolls-Royce wśród osłon – najbardziej rozbudowana i najtrwalsza opcja. Są to obiekty stałe, a do budowy szklarni najczęściej używa się ocynkowanej stali oraz szkła. W przydomowych ogrodach ozdobnych wykorzystuje się również drewno. Zamiast szkła jako materiał pokryciowy można użyć folię lub płyty poliwęglanowe. Warto budować szklarnię wtedy, gdy zależy nam na całorocznej uprawie i poważnym podejściu do tematu. Powietrze w szklarni nagrzewa się szybciej niż na zewnątrz, co rośliny ciepłolubne wprost uwielbiają, ale wymaga też regularnego wietrzenia. Ponieważ zakup szklarni bywa niemałą inwestycją, zanim zdecydujesz się na nią, dobrze przemyśl wybór. Poszczególne modele różnią się detalami, które mają wpływ na funkcjonalność i wygodę użytkowania.
Uprawa w inspektach
Inspekty wykorzystywane są do kiełkowania i wzrostu zarówno warzyw hodowanych z rozsady, jak i roślin ozdobnych. Są to bardzo proste konstrukcje przypominające skrzynię bez dna z otwieranym wiekiem. Bardzo łatwo można je wykonać samemu z różnych materiałów – wspomnianej skrzyni bez dna lub po prostu desek. Za nakrycie inspektu może posłużyć folia, stara rama okienna lub specjalne okno inspektowe. Jeśli zdecydujesz się na uprawę w inspektach, musisz również zabezpieczyć je przed silnym obniżeniem temperatury. Bardzo dobrze sprawdzi się mata słomiana, którą okryjesz okna. W inspektach można też wyprodukujemy również rozsadę do późniejszego przesadzenia do tunelu czy szklarni – to sprytny sposób na wydłużenie sezonu bez dużych nakładów finansowych.
Jak wybrać odpowiednie miejsce na tunel lub szklarnię?
Zanim wbijesz pierwszą rurkę w ziemię, warto wybrać odpowiednie miejsce na działce – to często ważniejsze niż sama konstrukcja. Przede wszystkim tunel foliowy lub szklarnię należy usytuować tak, żeby jak najlepiej nasłonecznić uprawy przez cały dzień. Im więcej słońca, tym rośliny szczęśliwsze i plony obfitsze. Koniecznie weź też pod uwagę kierunek najczęściej wiejących wiatrów – tunele powinny być ustawione równolegle do dominujących wiatrów, a nie prostopadle do nich. Inaczej przy silniejszej wichurze folia może żyć własnym życiem, a ty będziesz ją zbierać z sąsiednich działek. Unikaj też miejsc narażonych na zimnymi wiatrami od strony północnej – dodatkowa izolacja w postaci żywopłotu lub ogrodzenia po tej stronie potrafi zdziałać cuda. Pamiętaj też o powierzchni działki: tunel o powierzchni 25m² to już całkiem poważna instalacja, która wymaga przemyślanego rozmieszczenia na tle reszty ogrodu. Nie stawiaj konstrukcji w zagłębieniach terenu, gdzie zbiera się zimne powietrze i woda – gleba w takich miejscach nagrzewa się wolniej i rośliny startują z opóźnieniem.
Jakiej folii użyć i czym różni się folia od agrowłókniny?
Jeśli zastanawiasz się, jakiej folii użyć do swojego tunelu lub jako okrycie na grządkę – masz do wyboru kilka opcji i każda ma swoje plusy. Folia ogrodnicza to klasyk: tania, szczelna, świetna do budowy tuneli. Zatrzymuje ciepło jak kurtka puchowa i sprawia, że temperatura wewnątrz rośnie szybko. Problem? Rośliny mogą się tam ugotować, jeśli zapomnisz o wietrzeniu. Dlatego w upalne dni wietrzenie to obowiązek, a nie opcja. Zupełnie inaczej działa agrowłóknina – to taki oddychający polar dla roślin. Agrowłóknina przepuszcza powietrze i wodę, więc nie musisz martwić się o kondensację ani o to, że rośliny uduszą się z gorąca. Włóknina dostępna jest w różnych gramaturach, a każda nadaje się do czegoś innego: lekka włóknina z 5000 otworów na 1 m² przepuści więcej powietrza i światła, sprawdzi się jako delikatna osłona wiosenna. Cięższa, z 1000 otworów na 1 m², zapewni lepszą izolację cieplną w chłodniejsze noce. To właśnie dlatego doświadczeni ogrodnicy często łączą oba materiały – stosując folią lub włókniną naprzemiennie zależnie od warunków. Jeśli chodzi o przykrycia warzyw ciepłolubnych takich jak papryka, bakłażan czy ogórki, agrowłóknina sprawdza się szczególnie dobrze na etapie rozsady, zanim rośliny trafią do tunelu foliowego lub szklarni.
O czym należy pamiętać uprawiając rośliny pod osłonami?
Uprawa roślin pod osłonami ma wiele zalet, których sporą część wymieniliśmy. Warto jednak pamiętać, że nie jest ona bezobsługowa. Nie możesz zapominać o podlewaniu roślin – w przypadku uprawy w szklarni czy tunelu foliowym deszcz ci nie pomoże i rośliny zwiędną, jeśli się o nie nie zadbasz. Podobnie jak w uprawie plenerowej, hodując rośliny pod osłoną należy zadbać o odpowiednią glebę przed posadzeniem. Podłoże powinno być zasobne w składniki odżywcze i mineralne. Nie bez znaczenia jest odpowiednia struktura gleby i jej pH – bo sadzenie warzyw w złą glebę to jak gotowanie obiadu bez soli: technicznie możliwe, ale rezultat mizerny. Przy uprawie warzyw w tunelu warto też pamiętać, że wilgotność powietrza bywa wyższa niż na zewnątrz, co sprzyja grzybom i pleśniom. Regularne wietrzenie to podstawa. W ciepłe dni częściowo przykrywamy wejścia, żeby utrzymać cyrkulację, a noc zasłaniamy uprawy, żeby zatrzymać ciepło. Takie balansowanie między ochroną a wentylacją to serce pracy pod osłonami.
Wymiana sporej powierzchni podłoża może być nie tylko kłopotliwa, ale i kosztowna. Dlatego dobrym rozwiązaniem jest wykorzystanie do uprawy w tunelu foliowym lub szklarni skrzyń ogrodniczych. Bez problemu można je zrobić samemu np. z desek lub wykorzystać gotowe skrzynki po warzywach. Tak przygotowane stanowiska pozwolą na uprawę pod jedną osłoną roślin, które normalnie nie miałyby szansy rozwijać się obok siebie.
✔️RADA
Z sezonu na sezon zasobność gleby się obniża. Rośliny pobierają z niej składniki odżywcze, a część jest wypłukiwana przez wodę. Dlatego po zakończonej uprawie oraz przed nią zadbaj o dokarmienie gleby. Najlepiej sprawdzi się kompost – możesz go zrobić sam z odpadów organicznych z twojego domu lub ogrodu. To taki szwedzki stół dla gleby: różnorodny, pożywny i w pełni ekologiczny.
Co warto uprawiać pod osłonami i jak wydłużyć sezon?
Warto uprawiać pod osłonami przede wszystkim te gatunki, które w naszym klimacie mają pod górkę. Rośliny ciepłolubne jak pomidory, papryka, bakłażan, ogórki czy melony to oczywisty wybór do tunelu lub szklarni – bez osłony często nie zdążą dojrzewać przed jesiennymi chłodami. Ale tunele i osłony to nie tylko domena warzyw letnich! Sałata i rzodkiewka kochają chłodniejsze warunki i świetnie sprawdzają się wczesną wiosną pod niskimi tunelami z agrowłókniny lub folii – możesz je siać już w marcu i mieć pierwsze zbiory, kiedy sąsiedzi jeszcze kopią zamarzniętą ziemię. Rośliny przed przymrozkami chroni nawet najprostsza włóknina rozłożona wieczorem na grządce. Doświadczeni ogrodnicy wiedzą, że dobre okrycie potrafi wydłużyć sezon nawet o 3 tygodnie z każdej strony kalendarza – zarówno wiosną, jak i jesienią. Chcesz przyspieszyć zbiory? Zacznij od rozsady w inspekcie lub szklarni, a gotowe rośliny w tunelu foliowym będą na ciebie czekać. Pamiętaj też, że roślin w tunelu nie powinno być za ciasno – odpowiedni rozstaw to lepsza cyrkulacja i mniejsze ryzyko chorób. To trochę jak w metrze: im ciaśniej, tym więcej kichanią. Na własnej działki możesz eksperymentować z różnymi kombinacjami osłon i gatunków – ogrodnictwo pod osłonami to pole do popisu dla każdego, kto lubi próbować nowych rzeczy i nie boi się uszkodzeniami od wiatru czy kaprysami pogody.
