Podobno w naszym kraju lipiec należy do najbardziej deszczowych miesięcy. Tymczasem ostatnie lata pokazują, że różnie bywa z opadami i często już od wiosny rośliny borykają się z suszą. Skutki suszy są widoczne nie tylko w uprawach rolniczych, ale także w naszych przydomowych ogrodach. Na skutek wysokich temperatur i braku deszczu sporo roślin użytkowych i ozdobnych marnieje, uprawy nikną w oczach, a plony są niewielkie. Zdarza się, że na niektórych terenach sucha gleba występuje naturalnie. Można pomóc roślinom przetrwać ten trudny czas. Sprawdź, jakie zabiegi możesz zrobić dla swojego ogrodu.
Objawy suszy w ogrodzie
Z powodu wyschniętej gleby rośliny są niedostatecznie zaopatrzone w wodę. Niejednokrotnie jest to dla nich wyrok! Najczęstszą przyczyną takiego stanu jest upał, duże i bezpośrednie nasłonecznienie oraz wiatr. Nie bez znaczenia jest również rodzaj podłoża. Gleby piaszczyste — lekkie i przepuszczalne — mają większą tendencję do wysychania niż gliniaste czy humusowe. Susza w ogrodzie potrafi być bezlitosna, a rośliny nie są w stanie samodzielnie poradzić sobie z deficytem opadów trwającym dłużej niż kilka dni. Jak rozpoznać, że Twoje rośliny cierpią z niedoboru wody? Do najczęstszych objawów należą:
- pozwijane liście
- zwiędłe liście
- liście brązowiejące od brzegów
- wiotkie pędy
- opadanie liści, pąków, kwiatów lub owoców
- trawniki zżółknięte lub o srebrzystym połysku.
Szczególną wrażliwością na brak wody wyróżniają się rośliny jednoroczne, byliny o płytkim systemie korzeniowego, rośliny w doniczkach, a także owocujące warzywa.
O czym pamiętać w trakcie upałów?
Niewielkim nakładem pracy możesz pomóc zarówno roślinom, które zostały dotknięte przez suszę jak i zapobiec, by do tego nie doszło. Najważniejszymi zabiegami, które możesz wykonać są:
- Podlewanie
Więdnące rośliny niezwłocznie podlej. Zrób to niezależnie od pory dnia i stopnia nasłonecznienia. Aby uniknąć zraszania liści oświetlonych słońcem, dobrym sposobem jest umieszczenie na ziemi, bezpośrednio u stóp rośliny, węża ogrodowego z końcówką dającą miękki strumień wody. Rośliny podlej obficie. Jak woda wsiąknie i po upływie około godziny powtórz zabieg. Pamiętaj, że zużycie wody w ogrodzie możesz ograniczać, wybierając mądre metody nawadniania zamiast chaotycznego polewania wszystkiego z konewki.
- Ściółkowanie
Odkrytą glebę wyściółkuj materiałem organicznym. Ściółka — czy to kora, skoszona trawa, czy agrowłóknina — działa jak kołdra, która zatrzymuje wilgoć tuż przy korzeniach. Okrywanie gleby w ten sposób sprawi, że nawet w czasie upałów podłoże pozostanie chłodne i zachowa wilgoć pod warstwą ściółki. To jeden z najprostszych i najtańszych sposobów, żeby ograniczać parowanie wody z powierzchni gleby.
- Kontrolowanie wilgotności
Codziennie sprawdzaj wilgotność podłoża. W tym celu rozgarnij glebę dłonią i sprawdź palcem. Jeśli na głębokości 2 cm ziemia jest jeszcze sucha, podlej rośliny. W glebach lekkich woda odpływa wgłąb bardzo szybko, więc taka codzienna kontrola jest szczególnie ważna.
- Ulepszanie gleby
Piaszczyste ziemie mają ograniczoną zdolność magazynowania wody i przez to szybko przesychają. Jeśli w swoim ogrodzie masz właśnie taką glebę, możesz ulepszyć ją uzupełniając o składniki zwiększające jej pojemność wodną. W tym przypadku sprawdzą się np. substancje organiczne takie jak kompost czy stary obornik. Skutecznym sposobem jest również zastosowanie zielonych nawozów.
✔️RADA
Jednym z najefektywniejszych sposobów ochrony roślin przed suszą jest hydrożel. Możesz wymieszać go z podłożem już na etapie sadzenia. Ma on postać kulek, które po namoknięciu wielokrotnie zwiększają swoją objętość. Hydrożel pełni więc rolę magazynu wody — wyobraź sobie gąbkę, która w czasie deszczu chłonie każdą kroplę, a potem oddaje ją roślinom dokładnie wtedy, gdy jej potrzebują. Dzięki hydrożelowi rośliny można podlewać rzadziej, a dodatkowo nie cierpią one na niedobór wody. Więcej na temat hydrożelu i jego zastosowania w ogrodzie i w domu przeczytasz na naszym BLOGU.
Jak zapobiegać szkodom wywołanym przez upał?
Chcąc zapobiec szkodom, które nadciągają wraz z upałem przede wszystkim zadbaj o odpowiednią wilgotność podłoża. Zraszaj również krzewy, które uchodzą za wytrzymałe na suszę i na których często nie widać oznak niedoboru wody. Zwróć uwagę na rośliny, które często więdną i znajdują się w miejscach bezpośrednio nasłonecznionych. Jeżeli sytuacja będzie się utrzymywać, znajdź dla nich lepsze stanowisko. Do podłoża w doniczkach dodaj substrat polimerowy (hydrożel), który wiąże wilgoć oraz uwalnia wodę bezpośrednio do bryły korzeniowej, gdy gleba przesycha.
Ratowanie przesuszonych roślin
Może się zdarzyć, że pomimo zastosowania środków zapobiegawczych Twoje rośliny dosięgnie susza. Zanim więc nadejdą upały zaopatrz się w niezbędne akcesoria: wąż ogrodowy, płótno workowe, paliki, materiał na ściółkę. Następnie postępuj według poniższych kroków:
1️⃣ Po zauważeniu oznak więdnięcia rośliny podlej. Strumień wody skieruj w podłoże. Gdy woda wsiąknie, odczekaj i podlej rośliny ponownie.
2️⃣ Jeśli zaatakowana przez suszę roślina stoi w cieniu możesz również zrosić jej liście. Dzięki temu temperatura spadnie i zwiększy się wilgotność powietrza.
3️⃣ Młode rośliny są szczególnie narażone na działanie upału. Dlatego osłaniaj je przed słońcem, aby nie straciły więcej wody niż mogą pobrać z podłoża.
4️⃣ Po podlaniu podłoże wyściółkuj korą, liśćmi lub kompostem. Pozwoli to zachować wilgotność gleby i niższą temperaturę przy korzeniach.
Pielęgnacja roślin dotkniętych przez suszę
W przypadku roślin osłabionych przez upał tylko szybka reakcja i natychmiastowa pomoc dają dużą szansę na uniknięcie trwałych uszkodzeń. W godzinę po podlaniu sprawdź, czy rośliny odzyskują jędrność i podnoszą się. W razie potrzeby podlej je ponownie. Mocno wyschnięta gleba bowiem często nie uzupełnia całego niedoboru wody po jednym podlaniu. Poprawa stanu roślin uszkodzonych przez upał nie nastąpi natychmiast. Wymaga to pewnego czasu. Dlatego w ciągu około dwóch tygodni od zaobserwowania uszkodzenia roślin i podjęcia kroków ratunkowych nie stosuj żadnych nawozów ani środków ochrony roślin. Nawóz możesz wznowić gdy zauważysz objawy wzrostu lub pojawienie się nowych pędów.
Kalendarz prac, czyli co i kiedy…
WIOSNA - Planowanie nawadniania
W rejony, w których często panuje upał lub wysuszające wiatry warto pomyśleć o zaplanowaniu i zamontowaniu systemów do nawadniania grządek. Pozwolą one utrzymywać równomierną wilgoć podłoża, a przy tym nie wymagają dużych nakładów pracy. Systemy takie doskonale zdają egzamin w czasie fali upałów. Planując uprawę roślin, warto wybierać gatunki i odmiany tolerujące wysokie temperatury i przesuszenie — wśród nich prym wiodą np. floks szydlasty czy inne rośliny o głębszych warstwach systemu korzeniowego.
LATO - Podlewanie i zacienianie
W sezonie letnim należy sprawdzać stan roślin, zwracając szczególną uwagę na pierwsze oznaki więdnięcia. Niektóre rośliny więdną wyłącznie po południu, należy je zapobiegawczo podlewać lub zacieniać.
❗UWAGA
Jeżeli upalna i sucha pogoda utrzymuje się przez długi czas nie zapominaj o podlewaniu. Ważna jest pora, kiedy będziesz to robić. Rośliny najlepiej podlewać wczesnym rankiem. Podlanym rano roślinom nie będzie brakować wody, a wilgotne liście zdążą przeschnąć zanim słońce będzie wysoko. W ten sposób zapobiegniesz oparzelinie i chorobom grzybowym. Podlewać możesz również wieczorem.
Gleba i próchnica — fundament odporności na suszę
Jeśli chcesz, żeby Twój ogród radził sobie z suszą lepiej z roku na rok, musisz zaprzyjaźnić się z próchnicą. To taka naturalna gąbka ukryta w glebie — im jej więcej, tym lepiej gleba magazynuje wodę i tym dłużej korzenie mają co pić. Próchnica powstaje z rozkładającego się materiału roślinnego i jest absolutnym fundamentem żyznej, gruzełkowatej gleby. Gleba bogata w próchnicę wygląda jak ciemna, sypka kruszonka — i właśnie taka najlepiej zatrzymuje wody w glebie, zamiast pozwalać jej spłynąć w głąb lub odparować. W polskich glebach, zwłaszcza tych lekkich i piaszczystych, próchnica jest często w deficycie, co sprawia, że susza glebowa pojawia się błyskawicznie nawet po krótkim okresie bez opadów. Regularnie wzbogacaj grunt kompostem, obornikiem czy innymi nawozami organicznymi — to najprostsza inwestycja w wodny zapas Twojego ogrodu. Pamiętaj też, że uprawa roślin okrywowych i unikanie pozostawiania nagiej gleby to skuteczna ochrona przed erozją i nadmiernym parowaniem wilgoci.
Skutki suszy dla gospodarki i środowiska — problem suszy to nie tylko ogród
Długotrwała susza to nie tylko problem ogrodu czy działki — jej negatywne skutki odczuwa cała gospodarka. Rolnicy obserwują drastyczny spadek plonów, co bezpośrednio uderza w przemysł spożywczy i powoduje wzrost cen żywności w sklepach. Kiedy poziom wód gruntowych spada, a rzeki i jeziora tracą objętość wody, coraz trudniejszy staje się dostęp do wody dla całych regionów. Wody gruntowe obniżają się na tyle, że niektóre studnie przestają działać, a rolniczy grunt traci swoje właściwości uprawne — zaczyna pustynnieć. Skutki braku wody widać też w roślinności dzikiej i bioróżnorodności: zwierząt i roślin zależnych od wilgotnych siedlisk po prostu ubywa. Spływ powierzchniowy zastępuje powolne wsiąkanie, co pogarsza zasoby wód i nakręca problem suszy w kolejnych latach. Dlatego tak ważne jest, żeby każdy z nas — czy to rolnicy uprawiający hektary, czy właściciel małego ogródka — starał się gromadzić i magazynować wodę deszczową. Zbiornik na deszczówkę to dziś nie fanaberia, lecz odpowiedzialna postawa. Pamiętaj też, że bezśnieżna zima to sygnał alarmowy — brak retencji śniegu oznacza mniej wody opadowej wsiąkającej w grunt na wiosnę, a to z kolei przekłada się na wcześniejszą i głębszą suszę w sezonie wegetacyjnym.
Jak skutecznie magazynować wodę w ogrodzie — praktyczne sposoby na czas suszy
Oszczędzać wodę w ogrodzie można na wiele sposobów, a najlepiej działają te zaplanowane z wyprzedzeniem. Podstawą jest magazynowanie wody deszczowej — zbiornik na deszczówkę, nawet skromny, to prawdziwy skarb w okresach niedoboru wody. Wodę opadową możesz zbierać z rynny i używać jej do podlewania drzew i krzewów, trawnika czy grządek warzywnych — jest miękka, naturalna i rośliny ją uwielbiają. Hydrożel to kolejny sprzymierzeniec: wymieszany z podłożem potrafi wchłonąć duże ilości wody podczas deszczu i oddawać ją stopniowo korzeniom przez długi czas. W czasie suszy, gdy każda kropla jest na wagę złota, taki wodny bufor ratuje uprawę. Warto też pomyśleć o retencji na poziomie całego ogrodu — tworzeniu zagłębień terenowych, mulczowaniu oraz unikaniu szczelnych nawierzchni, które blokują wsiąkanie wody bezpośrednio w grunt. Zakaz podlewania z wodociągów, który w ekstremalnych przypadkach wprowadzają gminy w czasie suszy, nie dotknie Cię tak boleśnie, jeśli masz własny zbiornik z zapasem wód. Pamiętaj też o trawnikach — zamiast go kosić bardzo krótko, zostaw nieco wyższą trawę w upalne dni; działa jak naturalna ściółka dla gleby i ogranicza parowanie. Takie kompleksowe podejście do gospodarowania wodą sprawi, że Twój ogród będzie zielony i zdrowy nawet w czasie suszy — bez względu na to, czy opad pojawi się za tydzień, czy dopiero za miesiąc.
