Posiadając ogród pełen kwiatów czy sad owocowy, musimy pamiętać o tym, że nie byłoby tych cudnie pachnących kwiatów i słodkich owoców, gdyby nie owady zapylające te rośliny. Coraz częściej niestety słyszymy, że pszczół jest coraz mniej – giną przez niewłaściwą ochronę chemiczną roślin, pestycydy czy wypalanie traw. Na szczęście Ty sam możesz pomóc naturze! W jaki sposób? To naprawdę proste – samodzielnie możesz hodować pszczoły we własnym ogrodzie czy sadzie i stać się prawdziwym bohaterem lokalnego ekosystemu.
Pszczoła murarka – sprzymierzeniec roślin w Twoim ogrodzie!
W naszym kraju żyje ok. 470 gatunków dziko żyjących pszczół. Prawie połowa z nich zagrożona jest niestety wyginięciem. Czynniki, które decydują o zmniejszeniu liczebności pszczół, to m.in.: pestycydy, wirusy, pasożyty, utrata siedliska oraz zmiany w warunkach klimatycznych. A przecież zapylenie kwiatów decyduje o plonach – ich jakości i ilości. Więc jeśli chcesz mieć wspaniałe plony oraz piękne kwiaty, pomyśl o założeniu własnej hodowli pszczoły murarki! Najczęściej spotykanymi pszczołami samotnicami, które posiadają zdolność budowania gniazd, są pszczoły murarki ogrodowe. Są one bardziej wydajne niż pszczoła miodna przy zapylaniu kwiatów – jedna murarka ogrodowa potrafi zapylić tyle, ile kilkadziesiąt pszczół miodnych. Pszczoły te nie tworzą rojów i nie atakują ludzi. Co więcej – murarka nie żądli, a więc nie zagraża osobom uczulone na jad pszczeli. Hodowla murarki ogrodowej jest bardzo łatwa i niezbyt droga. Wystarczy zakupić gotowe kokony oraz ul dla pszczół. Murarka, aby zebrać pokarm, nie wylatuje daleko – tylko ok. 300 metrów od gniazda. Dlatego ważne jest, aby taki ul czy domki dla pszczół znalazły się w naszym ogrodzie. Nowością są również pszczoły murarki rogatej – warto hodować i ten gatunek!
Jak wygląda murarka ogrodowa?
Rodzaj murarka (Osmia) obejmuje 18 gatunków pszczół. Najbardziej pospolitym gatunkiem jest murarka ogrodowa (Osmia rufa), która występuje na terenie całego naszego kraju. Murarka ogrodowa jest pszczołą średniej wielkości. Samce mają 8-10 mm, a samice 10-12 mm długości ciała. Prawie całe ciało pszczoły – głowa, tułów, odwłok – zabarwione jest na rdzawy kolor, co sprawia, że łatwo ją odróżnić od innych owadów. Murarka ogrodowa jest gatunkiem wiosennym. Co to oznacza? Po prostu – na wiosnę, zwykle między końcem marca a początkiem kwietnia, samce wygryzają się z kokonów jako pierwsze i czekają na samice. Przez całe lato, aż do przekwitnięcia kwiatów, pszczoły są aktywne. Później, jesienią, wracają do kokonów i czekają na kolejnej wiosny nadejście.
Hodowla murarki ogrodowej – jak ją założyć krok po kroku?
Możesz po prostu zakupić w dobrym sklepie ogrodniczym kokony z uśpionymi pszczołami i do tego dokupić specjalny ul wykonany z poliwęglanu komórkowego i polipropylenu. Jeśli masz trochę sprytu i chęci, możesz też sam zbudować domki dla pszczółek – to naprawdę proste! Wystarczy, że znajdziesz w ogrodzie uschnięte łodygi roślin, które w środku są puste. Doskonale nadają się pustych łodygach roślin takich jak bez czarny, maliny czy forsycja. Świetnie sprawdzą się również pędy bambusa oraz rurki trzcinowe. Trzcina to materiał, który pszczoły szczególnie lubią – naturalna, lekka, idealna średnica otworu. Najlepiej, żeby otwór w takiej rurce miał średnicę 6-8 mm – wtedy samica bez trudu wejdzie do środka i założy swoją komorę lęgową. Gdy już znajdziesz odpowiednie rurki czy łodygi, potnij je na długość 18-20 cm. Zwiąż je w pęczek – uwaga: rurki z jednej strony muszą być szczelnie zamknięte, a z drugiej otwarte. Tak przygotowany pęczek z rurek należy umieścić w skrzyneczce i zawiesić na drzewie lub zamontować w odpowiednim miejscu. Pamiętaj, że pszczoły lubią ciepłe i suche miejsca, więc otwór domku powinien być skierowany na południe lub południowy wschód. Pszczoły murarki bardzo dobrze radzą sobie zimą, więc nie musisz przenosić ula – możesz jednak schować go do suchego, nieogrzewanego garażu, pamiętając, by przed wiosną wyciągnąć go z powrotem na zewnątrz.
Murarka składa jaja – jak przebiega życie w gnieździe?
Życie murarki ogrodowej to jeden z tych spektakli natury, który naprawdę robi wrażenie – nawet jeśli dzieje się w wąskiej rurce zawieszonej na płocie. Po wylocie z kokonu samiec czeka na samice i po zapłodnieniu samica przystępuje do pracy. Murarka składa jaja w głębi przygotowanego otworu, a każde jajo umieszcza w osobnej komorze. Zanim jednak to zrobi, musi zaopatrzyć każdą komorę w zapas jedzenia – zbiera pyłek i nektar z pobliskich kwiatów, miesza je w kulkę (coś w stylu energetycznego batonika dla larwy) i dopiero wtedy składa jaja. Następnie zamyka komorę ścianką z gliny lub błota – stąd właśnie nazwa „murarka". Samica powtarza ten proces wielokrotnie w ciągu swojego życia, wypełniając rurek coraz więcej. Na końcu otworu zostaje gruba „zatyczka" z gliny, która chroni gniazda przed wilgocią i drapieżnikami. W jednej rurce może powstać nawet kilka–kilkanaście komór. Latem larwy się rozwijają, a jesienią zawijają się w kokony, w których spędzą zimę – gotowe do wylęgu kolejnej wiosny. Wylęgną się znów, gdy temperatura na zewnątrz zacznie wzrastać i zaczną zakwitać pierwsze kwiaty.
Dlaczego warto hodować murarki jako zapylacze w ogrodzie owocowym?
Murarka ogrodowa to jeden z najbardziej efektywnych zapylaczy, jakich możesz gościć w swoim ogrodzie. Podczas gdy pszczoła miodna pracuje od wiosen do lata, murarka jest szczególnie aktywna właśnie wtedy, gdy kwitną drzewa owocowe – jabłoń, grusza, śliwa, wiśnia. To idealne trafienie w czasie! Nie bez powodu hodowla murarki ogrodowej jest popularna wśród sadowników – szacuje się, że zaledwie kilkaset murarki jest w stanie skutecznie zapylić 1 ha sadu jabłoniowego. Dla porównania: pszczoła miodna w takich warunkach potrzebuje kilku uli. Murarka lata nawet w chłodniejsze, pochmurne dni, kiedy inne owady zostają w domku. Nie jest też wybredny jeśli chodzi o rośliny – zbiera pyłek i nektar z ponad 150 gatunków roślin, od truskawki przez rzepak aż po ozdobne krzewy ogrodowe. Zbierają pyłek tak intensywnie, że przy każdej wizycie na kwiecie zostawiają go na słupku – i voilà, zapylenie gotowe! To prawdziwy zapylacz nie do przecenienia dla każdego, kto prowadzi uprawę owoców czy warzyw.
Jak odpowiednio przechowywać kokony po zakupie?
- Zapewnij im chłodne, suche miejsce – optymalna temperatura to od 0 do 7 stopni Celsjusza. Może to być zimna piwnica, garaż lub lodówka.
- Zaglądaj co jakiś czas do kokonów. Jeśli zauważysz, że Twoje pszczółki zaczynają się wygryzać, szybko obniż temperaturę.
- Nie owijaj pudełka wylęgowego w folię – pudełko, w którym znajdują się kokony pszczółek, zapewnia im odpowiednią wentylację.
- Jeśli zauważysz niepokojące zmiany choćby na jednym z kokonów, całą resztę pszczółek przełóż do nowego pudełka wylęgowego.
Jakie warunki zapewnić pszczółkom w momencie wystawienia ich na zewnątrz?
- Wiosną należy pszczółkę wystawić na zewnątrz. Dotychczas najlepszym miesiącem był kwiecień – koniec marca to już sygnał, by obserwować przyrodę i reagować. Monitoruj, czy na drzewach i krzewach zaczynają pojawiać się pąki, dzięki którym Twoje pszczółki uzyskają pokarm.
- Przygotowane gniazdo dla pszczółki musi być osłonięte przed deszczem i nasłonecznione. Wilgoć niekorzystnie wpływa na kokony pszczół.
- Zaleca się zabezpieczyć ul siatką o drobnych oczkach, która ochroni Twoje pszczoły przed ptakami oraz innymi drapieżnikami.
- Nie wykonuj oprysków roślin środkami chemicznymi w trakcie oblotu murarki. Zaleca się wykonywanie takiego zabiegu późnym wieczorem. Niemniej jednak zwróć uwagę na okres prewencji danego środka.
Uprawa roślin przyjaznych murarkom – co posadzić w ogrodzie?
Jeśli chcesz, żeby murarki czuły się w swoim ogrodzie jak w raju, warto zadbać o odpowiednią roślinność w pobliżu domków. Murarka ogrodowa nie jest wybredna, ale ma swoje ulubione rośliny – i warto to wykorzystać. Pszczoły murarki chętnie odwiedzają kwitnące krzewy, takie jak forsycja, pigwowiec czy bez czarny. Krzewy i drzewa owocowe to dla nich prawdziwy hit sezonu – zwłaszcza jabłoń, której kwiaty pojawiają się dokładnie w czasie największej aktywności murarki. Jeśli prowadzisz uprawę warzyw lub owoców, postaw na rośliny, które zakwitają już wiosną – truskawka, rzepak, cebula szczypiorowa czy nawet żółte mniszki lekarskie. To wszystko sprzyjać będzie temu, żeby murarki miały dosyć pokarmu i nie musiały latać dalej niż 300 metrów od gniazda. Posadź kilka gatunków kwitnących o różnych porach – od początku kwietnia aż po koniec czerwca – a zapewnisz pszczołom ciągłe źródło nektaru i pyłku. Im bogatszy ogrodowy bufet, tym większe szanse, że murarka ogrodowa pszczoła murarka ogrodowa zdecyduje się gniazdować właśnie u Ciebie. Pamiętaj też, że drzewa i krzewy owocowe to nie tylko źródło plonów, ale i jeden z filarów lokalnej bioróżnorodności – a uprawa sadów bez pszczół samotnic byłaby dziś znacznie trudniejsza. Możesz też umieścić w ogrodzie kilka dodatkowych naturalnych elementów, które dobre warunki do rozwoju zapewnią pszczołom przez cały sezon – takie jak nieociosane drewno, suche gałązki czy pryzma z gliny, z której murarka chętnie korzysta przy budowie gniazda.
Murarka ogrodowa – owad, który nie żądli i nie straszy!
Jednym z największych mitów na temat pszczół jest przekonanie, że każdy owad z żądłem to zagrożenie. Tymczasem murarka to przykład na to, że można być pożytecznym zapylaczem i jednocześnie absolutnie bezpiecznym sąsiadem. Murarka nie żądli – a dokładniej, żądli tylko wtedy, gdy jest bardzo mocno ściśnięta, co w praktyce zdarza się niemal nigdy. Nie jest agresywny z natury, nie broni kolonii jak pszczoła miodna, bo w ogóle nie tworzy kolonii. To samotnica – każda samica działa na własną rękę i nie ma żadnego ula do ochrony. Dlatego hodowla murarki ogrodowej jest bezpieczna nawet w ogrodach, do których mają dostęp dzieci, osoby starsze czy właśnie osoby uczulone na jad. Samiec murarki w ogóle nie ma żądła. Samce wygryzają się z kokonów jako pierwsze i przez kilka dni po prostu latają, jedzą i szukają samic – nikomu nie zagrażając. Murarka ogrodowa to więc jeden z najbardziej przyjaznych człowiekowi owadów, jakie możemy spotkać w polskim ogrodzie. Jeśli wahasz się, czy założyć hodowlę – ta cecha powinna rozwiać ostatnie wątpliwości. Owady te są naszymi sprzymierzeńcami, nie wrogami, a ich obecność w ogrodzie to jeden z najlepszych sygnałów, że ekosystem działa zdrowo i sprawnie.
Na koniec...
Pamiętaj, że pszczoły są zagrożone wyginięciem, więc jeśli chcesz żyć w zgodzie z przyrodą, nie wyganiaj murarek z ogrodu – a wręcz przeciwnie, zaproś te pożyteczne owady do siebie. Z pewnością odwdzięczą Ci się za gościnę smacznymi, zdrowymi plonami i kolorowo kwitnącymi kwiatami!
