Zero schylania i maksimum plonów – czy to możliwe? Tak, jak w bajce o magicznej fasoli!
Tak, jeśli wybierzesz te warzywa pnące. W gęsto zabudowanych miastach ogrody są coraz mniejsze, a często jedyną namiastką przydomowej zieleni jest balkon. Mało kto może sobie pozwolić na osobny warzywnik. A może wcale nie? Gdy brakuje przestrzeni w poziomie, wystarczy spojrzeć na problem z nowej perspektywy, czyli postawić na uprawę w pionie! Najprostszym i najtańszym rozwiązaniem są warzywa pnące – jest ich więcej, niż się wydaje. Przedstawiamy ich znane i mniej znane przykłady, a także praktyczne i oryginalne pomysły na warzywnik w pionie, który sprawi, że Twoi sąsiedzi będą zieleni z zazdrości.
Dlaczego warto uprawiać warzywa pnące w ogrodzie?
Oszczędność miejsca – pnąca roślina uprawiana w doniczce przy stelażu potrafi wydać plon dorównujący zbiorom z połowy poziomej grządki. Doskonale nadają się do uprawy w pojemnikach, np. na balkonie, tarasie czy patio, a także w małych ogródkach i pod osłonami. Czyli wszędzie tam, gdzie każdy metr poziomej przestrzeni jest na wagę złota.
Wygoda – Uprawa w pionie praktycznie eliminuje konieczność schylania czy klękania podczas pielęgnacji roślin oraz zbierania plonów. To ogromna zaleta z punktu widzenia osób starszych oraz zmagających się z dolegliwościami kręgosłupa czy stawów. W końcu możesz zbierać warzywa stojąc prosto jak żołnierz na warcie!
Zdrowsze rośliny – warzywa prowadzone przy podporach są mniej podatne na choroby grzybowe. Ze względu na sprawną cyrkulację powietrza ich liście i inne organy szybciej obsychają pod podlewaniu czy mżawce. Nie występują zastoje wilgoci, korzystne dla rozwoju chorobotwórczych grzybów. Poza tym, plony nie stykają się z podłożem, co minimalizuje ryzyko gnicia, chorób odglebowych oraz zabrudzenia się ziemią.
Nasłonecznienie – wertykalny sposób uprawy zapewnia optymalny dostęp światła do liści i owoców, a tym samym wydajniejszą fotosyntezę oraz obfitsze plony lepszej jakości. Twoje warzywa będą mogły opalać się lepiej niż turyści na plaży!
Efekt aranżacyjny – pnące warzywa oplatające różnorodne stelaże, balustrady czy kratki intrygują i przyciągają wzrok. Pozwalają tworzyć niekonwencjonalne aranżacje, łączące w sobie walory dekoracyjne i użytkowe.
Tradycyjne warzywa pnące
Już nasze babcie dobrze znały zalety uprawy warzyw w pionie. Wiele klasycznych odmian pnących cieszy się popularnością do dziś. Nie brakuje też zupełnych nowości, o egzotycznym wyglądzie, smaku i zastosowaniach. To prawdziwa drabina smaków czekająca na odkrycie!
Fasola pnąca i spółka
Warzywa pnące z rodziny bobowatych (Fabaceae) są łatwe w uprawie i zaskakująco różnorodne. Wspinają się po podporach samodzielnie, owijając się wokół nich pędami. Oprócz owoców (strąków) i bogatych w białko nasion oferują jadalne kwiaty, stanowiące uroczy dodatek do sałatek czy kanapek.
Fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus)
Prawdopodobnie najbardziej znane warzywo pnące. Z natury jest krótkowiecznym bylinowym pnączem, jednak w naszym klimacie jest traktowana jako roślina jednoroczna. Posiada odmiany karłowe, jednak większość rośnie błyskawicznie, osiągając nawet do 4 m wysokości – to jak cztery osoby stojące jedna na drugiej! Rozwija długie, obfite grona wysoce miododajnych kwiatów, zależnie od odmiany białych, czerwonych lub dwubarwnych. Młode, zielone strączki można jeść w całości.
Fasola szparagowa tyczna (Phaseolus vulgaris)
Silnie rosnące odmiany tego warzywa potrafią wspinać się do wysokości 2-3 m. Plonują dłużej i kilkukrotnie obficiej w porównaniu do odmian karłowych. Jest w czym wybierać: ich strąki mogą być w przekroju okrągłe lub płaskie, docelowo zielone, żółte, fioletowe. Trzeba je zbierać na bieżąco, przed osiągnięciem pełnej dojrzałości.
Wspięga wężowata (Vigna unguiculata)
Znana też pod nazwą fasolnik chiński, to warzywo popularne w krajach o gorącym, suchym klimacie. Doskonale znosi piaszczyste gleby. W Polsce do obfitego owocowania wymaga jak najcieplejszego, słonecznego stanowiska. Wspina się po podporach do wysokości ok. 2-3 m i rozwija dość duże, fioletowe lub fioletowo-różowe kwiaty oraz charakterystyczne strąki, osiągające nawet do 100 cm długości – tak długie, że można by nimi zawiązać buty olbrzymowi!
Fasolnik egipski (Lablab purpureus)
To wieloletnie pnącze, w Polsce osiąga trzykrotnie mniejsze rozmiary, uprawiany jako roślina jednoroczna. Zwraca uwagę wykwintną urodą: ciemnozielone lub fioletowe liście, a wśród nich liczne obfite grona fioletowych, czerwonopurpurowych lub białych kwiatów.
Groch siewny (Pisum sativum)
Trudno o warzywo łatwiejsze w uprawie! Plonuje błyskawicznie, niektóre odmiany już po 6 tygodniach od siewu. Silnie rosnące odmiany potrafią wspiąć się do wysokości 1,5-2 m, nie wymagają masywnych podpór. Pnące warzywa bobowate żyją w symbiozie z bakteriami brodawkowatymi – to jak mieć własną fabrykę nawozu pod ziemią!
Ogórki pnące w kilku odsłonach
Ogorek siewny (Cucumis sativus) świetnie nadaje się do prowadzenia w pionie. Wśród odmian polecanych do wertykalnych upraw są zarówno typowo sałatkowe, jak i konserwowe. Kiwano (Cucumis metuliferus) znane jako ogórek afrykański, właściwie rozwija owoce, które różnią się od typowych ogórków. Ogórek meksykański (Melothria scabra) to silnie rosnące pnącze z małymi, orzeźwiającymi owocami przypominającymi miniaturowe arbuzy na gigancie.
Balsamka ogórkowata (Momordica charantia)
Specyficzne warzywo pnące, znane również jako przepękla, które w krótkim czasie wspina się do wysokości 3 m. Rozwija dekoracyjne liście i żółte, lejkowate kwiaty. Potrafi być również jadalna, a jej liście, kwiaty i młode pędy są zdrowe.
Pomidory pnące bez końca rosnące
Pomidory, szczególnie odmiany „niekończące", pod osłonami są uprawiane przy drutach lub sznurach. W optymalnych warunkach ich pędy przyrastają do kilku metrów, a ich podwiązywanie jest konieczne. Wybór odmian niekończących wzrostu jest ogromny. Pomidory, podobnie jak inne pnące warzywa, mają swoje specjalne wymagania. Gdyby mogły mówić, pewnie poprosiłyby o słońce, wodę i dużo przestrzeni nad głową!
Pnące warzywo liściowe
Szpinak malabarski (Basella alba) to pnącze o silnym wzroście, którego liście są jadalne. Używa się go w tradycyjnej kuchni azjatyckiej, a także jako składnik zup i farszów. To jak mieć żywą sałatkę wspinającą się po ścianie!
Dynia i cukinia w pionie
Dynie (Cucurbita) z natury są przystosowane do uprawy w pionie i najlepiej nadają się odmiany o owocach umiarkowanej wielkości. Cukinie (Cucurbita pepo var. giromontiina) również doskonale nadają się do uprawy przy pionowych stelażach. Tylko pamiętaj, żeby podeprzeć cięższe okazy, bo grawitacja lubi płatać figle nawet najambitniejszym warzywom!
Postaw warzywnik do pionu
Warzywa pnące to oszczędność miejsca, mniej chorób, łatwiejszy zbiór, a do tego praktyczna dekoracja! Stanowią idealne rozwiązanie na balkon, do małego ogrodu i pod osłony. Pomysły można mnożyć w nieskończoność. Sposoby uprawy pnących warzyw są równie różnorodne jak ich zastosowanie kulinarne. Twój pionowy ogród może stać się prawdziwą wieżą smaków, po której wspinać się będzie nie tylko fasola, ale i Twój entuzjazm do ogrodnictwa!
